Каталог :: История

: Сасанидская держава 3-5в.

 Ñîäåðæàíèå:
     1.Ââåäåíèå....................................................................2ñòð
     “2.Ðàííåñàñàíèäñêîå ãîñóäàðñòâî..............................3 ñòð
     3.Îáùåñòâåííîå è ãîñóäàðñòâåííîå óñòðîéñòâî ñàñàíèäñêîãî Èðàí .....................................................5 ñòð
     4.Ìåæäóíàðîäíàÿ òîðãîâëÿ ......................................7 ñòð
     5.Ðåëèãèÿ Èðàíà ........................................................8 ñòð
     6.Ïîçäíåñàñàíèäñêàÿ äåðæàâà .................................11 ñòð
     7.Ïîñëåäíèå çàâîåâàíèÿ ñàñàíèäîâ. Þæíàÿ Àðàâèÿ......12 ñòð
     8.Êóëüòóðà ñàñàíèäñêîãî Èðàíà ............................13 ñòð
     9. Çàêëþ÷åíèå.........................................................14 ñòð
     
     
     ÑÀÑÀÍÈÄÑÊÀß ÄÅÐÆÀÂÀ Â 3-5 ÂÂ.
     1. Ââåäåíèå
     Èðàí - ñòðàíà äðåâíåé è âûñîêîðàçâèòîé öèâèëèçàöèè. Åãî îáèòèòåëè îäíèìè èç ïåðâûõ âñòóïèëè íà ïóòü èñòîðè÷åñêîãî ïðîãðåññà, ñîçäàâ åùå â íà÷àëå 3 òûñÿ÷åëåòèÿ äî í.ý. ñâîþ ïèñüìåííîñòü è ãîñóäàðñòâåííûå îáúåäèíåíèÿ. Íåñìîòðÿ íà íåëåãêèå èñòîðè÷åñêèå ñóäüáû, íàðîä èðàíà â òå÷åíèå ìíîãèõ òûñÿ÷åëåòèé ñîõðàíÿë è íåïðåðûâíî ðàçâèâàë ñâîþ êóëüòóðó, îêàçûâàÿ ïðè ýòîì áëàãîòâîðíîå âëèÿíèå íà ñîñåäíèå è äàëåêèå ñòðàíû è, â ñâîþ î÷åðåäü, çàèìñòâóþ èõ äîñòèæåíèÿ.
      íàøåé ñòðàíå èíòåðåñ ê ïðîøëîìó Èðàíà áûë âñåãäà âåëèê êàê ñðåäè ó÷åíûõ, òàê è â øèðîêèõ êðóãàõ ÷èòàòåëåé. Ýòî ëåêãî îáúÿíÿåòñÿ òåì, ÷òî íà÷èíàÿ ñ äðåâíåéøèõ âðåìåí èñòîðèÿ Èðàíà áûëà íåðàçðûâíî ñâÿçíà ñ èñòîðèåé îáøèðíûé îáëàñòåé íàøåé ñòðàíû. Îñîáåííî ïëîäîòâîðíû áûëè êóëüòóðíûå êîíòàêòû è òîðãîâûå ñâÿçè, êîòîðûå â äðåâíîñòè ïî÷òè íèêîãäà íå ïðåðûâàëèñü.
     2. Ðàííåñàñàíèäñêîå ãîñóäàðñòâî
     Âåñíîé 227 ã.
í.ý.
ïîáëèçîñòè
îò Ñòàõðà,
ñòîëèöû
Ïàðñà
(Ïåðñèäû),
êîðîíîâàëñÿ
íà âëàñòü â
Èðàíå öàðü
Ïàðñà
Àðòàøèð, ñûí
öàðÿ Ïàïàêà,
ïðîèñõîäèâøåãî
èç ðîäà
Ñàñàíà.
Êîðîíàöèè
ïðåäøåñòâîâàëà
ïîáåäà íàä
ïàðôÿíñêèì
öàðåì
Àðòàáàíîì 5.
È òî è äðóãîå
ñîáûòèå
áûëè
çàïå÷àòëåíû
äëÿ
ïîòîìñòâà
íà ñêàëüíûõ
ðåëüåôàõ.
Áûëè
îò÷åêàíåíû
ìîíåòû ñ
íîâûì
òèòóëîì
Àðòàøèðà -
“Ïîêëîíÿþùèéñÿ
(Àõóðà-)Ìàçäå,
áîã, öàðü
öàðåé Èðàíà,
ïðîèñõîäÿùèé
îò áîãîâ”. Òàê
îêîí÷àòåëüíî
ïðèøëà ê
âëàñòè â
Èðàíå íîâàÿ
äèíàñòèÿ -
Ñàñàíèäû,
îáúåäèíèâøàÿ
ñòðàíó íà
÷åòûðå
ñòîëåòèÿ.
     Åùå â 208 ã.
ãîñóäàðñòâî
ïàðôÿí
ðàñêîëîëîñü
íà äâå ÷àñòè:
îäíè
îáëàñòè
ïðèçíàëè
öàðåì
Âàëàðøà V,
äðóãèå - åãî
áðàòà
Àðòàáàíà V.
Íåñêîëüêî
ïîçæå â
áîðüáó çà
Ïàðôèþ
âêëþ÷èëñÿ
ðèìñêèé
èìïåðàòîð
Êàðàêàëëà.
Ïðîöåññ
ðàñïàäà
ïàðôÿíñêîé
äåðæàâû íà
ðÿä
íåçàâèñèìûõ
è
ïîëóçàâèñèìûõ
öàðñòâ áûë
ïðîÿâëåíèåì
ãëóáîêîãî
êðèçèñà
îáùåñòâ
Ñðåäèçåìíîìîðüÿ.
Åãî æå
ïðîÿâëåíèåì
áûë è çàõâàò
âëàñòè â
Ñòàõðå
Ïàïàêîì -
ìåëêèì
ïðàâèòåëåì è
æðåöîì
îäíîãî èç
ðàéîíîâ
Ïàðñà. Ïîñëå
ñìåðòè
Ïàïàêà åãî
ñûí Àðòàøèð
ïðåäïðèíÿë
ðÿä
ïîáåäîíîñíûõ
ïîõîäîâ â
ñîñåäíèå
îáëàñòè.
Çàâîåâàâ èõ,
îí äâèíóë
âîéñêà â
Ìåñîïîòàìèþ,
ãäå ïîëó÷èë
ïîääåðæêó
ïðàâèòåëåé
ðÿäà ìåëêèõ
ïîëóçàâèñèìûõ
ãîñóäàðñòâ.
Îáúåäèíåííûå
ñèëû
ñîþçíèêîâ
îñàäèëè
Ñåëåâêèþ,
êîòîðàÿ ïàëà
â 223 ã. Âñå ýòè
óñïåõè
ïðåâðàòèëè
íîâîãî
ïîâåëèòåëÿ
Ïàðñà â
ãðîçíîãî
ïðîòèâíèêà
ïàðôÿíñêîãî
öàðÿ öàðåé, íî
â
ðåøèòåëüíîì
ñðàæåíèè
ðàçáèòü
àðìèþ
Àðòàáàíà
óäàëîñü ëèøü
ñ ïîìîùüþ
ìåñîïîòàìñêèõ
ñîþçíèêîâ è
âëàäåòåëåé
íåêîòîðûõ
“öàðñòâ”(øàõðîâ),
ðàñïîëîæåííûõ
íà
òåððèòîðèè
Èðàíà, à
òàêæå
ïðåäñòàâèòåëåé
÷àñòè
çíàòíåéøèõ
ïàðôÿíñêèõ
ðîäîâ.
     Ïàðôÿíñêóþ
äèíàñòèþ
îñëàáëÿëè
âíóòðåííèå
ðàñïðèè è
íåóäà÷è âî
âíåøíåé
ïîëèòèêå, à
Ñàñàíèäû
áûëè
ñâÿçàíû ñ
îäíèì èç
äðåâíèõ
ðåëèãèîçíûõ
öåíòðîâ
Èðàíà. Ìåæäó
òåì òÿæåëîå
ýêîíîìè÷åñêîå
ïîëîæåíèå
ñòðàíû, åå
ðàñïàä íà ðÿä
âëàäåíèé,
îñëàáèâøèé
âíóòðèýêîíîìè÷åñêèå
ñâÿçè, è
ïî÷òè ïîëíîå
ïðåêðàùåíèå
ìåæäóíàðîäíîé
òîðãîâëè
òðåáîâàëè
ñèëüíîé
ãîñóäàðñòâåííîé
âëàñòè,
êîòîðàÿ
ìîãëà áû
íàëàäèòü
õîçÿéñòâåííóþ
æèçíü â
ñòðàíå è
èíòåðåñàõ è
çíàòè, ÷üè
äîõîäû
ïàäàëè, è
òîðãîâûõ
ãîðîäîâ. Äëÿ
ñîçäàíèÿ
ñèëüíîé
âëàñòè
íóæíî áûëî
äåðæàòü â
ðóêàõ
ýêîíîìè÷åñêîå
“ñåðäöå Èðàíà”
-
Ìåñàïàòàìèþ. 
      3 â. ñóäüáà ñàñàíèäñêîãî ãîñóäàðñòâà ðåøàëàñü íà åãî çàïàäíûõ ãðàíèöàõ. ×åðåç òðè ãîäà ïîñëå êîðîíàöèè íîâûé öàðü öàðåé (øàõàíèøàõ), Àðòàøèð 1, ïîâåë ïåðñèäñêóþ àðìèþ â Ñèðèþ è Ìàëóþ Àçèþ.
     Óãðîçà
ïåðñèäñêîãî
âòîðæåíèÿ
áûëà
íàñòîëüêî
ñåðüåçíîé,
÷òî â 232 ã.
ðèìñêóþ
àðìèþ â
Ñåâåðíîé
Ìåñîïîòàìèè
âûíóæäåí
áûë
âîçãëàâèòü
èìïåðàòîð
Àëåêñàíäð
Ñåâåð.
Ðèìëÿíàì íå
óäàëîñü
äîñòè÷ü
èðàíñêîé
ñòîëèöû, íî â
òî æå âðåìÿ
îíè
äîáèëèñü
íåêîòîðûõ
óñïåõîâ â
Àðìåíèè.
Ñòû÷êè íà
ãðàíèöå íå
ïðåêðàùàëèñü
äî 237 ã. Ñûí
øàõàíøàõà
è åãî
íàñëåäíèê
Øàïóð,
êîìàíäîâàâøèé
ïåðñèäñêîé
àðìèåé,
îâëàäåë
Õàòðîé â
Ìåñîïîòàìèè,
íî íå
äîáèëñÿ
ðåøàþùåé
ïîáåäû. Â 242 ã.
èìïåðàòîð
Ãîðäèàí 3
ñíîâà íà÷àë
âîåííûå
äåéñòâèÿ. Â
òå÷åíèè
äâàäöàòè ëåò
ïðîâèíöèè
Ìåñîïîòàìèè
èñïûòûâàëè
óæàñ
÷óæåçåìíûõ
âòîðæåíèé.
Íè îäèí ãîä ñ
242 ïî 260 ã.
ïðàêòè÷åñêè
íå áûë
ñïîêîéíûì.
     Ñóäÿ ïî
òîðæåñòâåííîé
íàäïèñè
Øàïóðà 1 (243-273) íà
òàê
íàçûâàåìîé
Êààáå
Çîðîàñòðà â
ìåñòíîñòè
Íàêø-è
Ðóñòàì, òðè
âîéíû ñ
Ðèìîì
ïðèíåñëè
óñïåõ  Èðàíó.
Ïåðâàÿ âîéíà
êîí÷èëàñü
ñìåðòüþ
èìïåðàòîðà
Ãîðäèàíà,
ïëåíåíèåì
çíàòíûõ
ðèìëÿí è
áîëüøîãî
êîëè÷åñòâà
ðèìñêèõ
ñîëäàò è
âûïëàòîé
çíà÷èòåëüíîé
äàíè - 500 òûñ.
äåíàðèåâ.
Ìåæäó 244-251 ãã.
ïåðñèäñêèìè
âîéñêàìè
áûà
çàâîåâàíà
÷àñòü
Àðìåíèè, à
òàêæå
Àäèàáåíà
(ðàéîí
äðåâíåé
Àññèðèè).
Âòîðàÿ
âîéíà áûëà
ñíîâà
ðàçâÿçàíà
ðèìëÿíàìè.
Âîåííûå
äåéñòâèÿ
ðàçâåðíóëèñü
íà
òåððèòîðèè
Ñèðèè. Àðìèÿ
Øàïóðà 1
ñîêðóøèëà
ìíîãî÷èñëåííûå
ðèìñêèå
ëåãèîíû è
îâëàäåëà
øòóðìîì
âàæíåéøèìè
ãîðîäàìè â
Ñèðèè è íà
âîñòîêå
Ìàëîé Àçèè.
Çàêëþ÷åííûé
ìèð áûë
íåïðî÷åí:
âîåííûå
äåéñòâèÿ
ôàêòè÷åñêè
íå
ïðåêðàùàëèñü.
Âðåìåííûé
óñïåõ
èìïåðàòîðà
Âàëåðàíà â 257 ã.
îïÿòü
ñìåíèëñÿ
ïîðàæåíèÿìè;
íà çàïàäíûõ
ãðàíèöàõ
ðèìëÿí
òåñíèëè
âàðâàðû, à â
âîñòî÷íûõ
ïðîâèíöèÿõ â
òå÷åíèå 15 ëåò
(251 ã.)
ñâèðåïñòâîâàëà
÷óìà. Â ýòîò
òÿæåëûé äëÿ
Ðèìà ìîìåíò
“ñóäüáà
Âîñòîêà
âíîâü
çàòðóáèëà â
ñòðàøíóþ
òðóáó,
âîçâåùàÿ î
ñòðàøíûõ
îïàñíîñòÿõ”, -
ãîâîðèò
ðèìñêèé
èñòîðèê
Àììèàí
Ìàðöåëëèí.
Øàïóð íàïàë
íà Êàððû
(Õàððàí) è
Ýäóññó â
Ñåâåðíîé
Ìåñîïîòàìèè.
Ðèìëÿíå
íàêîíåö
ïîíÿëè, ÷òî
èìåþò äåëî ñ
âåëèêîé
äåðæàâîé.
Ðå÷ü øëà íå
òîëüêî î
ìåñîïîòàìñêîé
ãðàíèöå. Ïîä
óãðîçîé
áûëà âëàñòü
Ðèìà âî âñåõ
âîñòî÷íûõ
ïðîâèíöèÿõ.
Ðåøèòåëüíîå
ñðàæåíèå ó
Ýäåññû áûëî
ïðîèãðàíî
ðèìëÿíàìè. Â
ïëåí ïîïàë
ñàì
Âàëåðèàí,
ñåíàòîðû è
äðóãèå
âåëüìîæè.
Øàïóð â
ñâîåé
íàäïèñè
ñîîáùàåò,
÷òî
èðàíñêàÿ
àðìèÿ âçÿëà 36
ãîðîäîâ è
êðåïîñòåé.
Òàêîãî
ïîðàæåíèÿ
Ðèìñêàÿ
èìïåðèÿ åùå
íå çíàëà.
     Óñïåõè
Øàïóðà 1 íà
çàïàäå
ïîêàçàëè
ñèëó è
ñïëî÷åííîñòü
ìîëîäîãî
ãîñóäàðñòâà
èëè, ìîæåò
áûòü, ñêîðåå
ñëàáîñòü
Ðèìà: Øàïóðó 1
â ãîä ñìåðòè
ïðèøëîñü åùå
ïðåæèòü
ïîçîð
ïîðàæåíèÿ. Âî
2-3 ââ.
îñíîâíîé
òîðãîâûé
ïóòü ìåæäó
Çàïàäîì è
Âîñòîêîì
ñòàë
ïðîõîäèòü
íàïðÿìèê èç
Ìåñàïîòàìèè
ê
Ñðåäèçåìíîìó
ìîðþ ÷åðåç
Ñèðèéñêóþ
ñòåïü, ÷òîáû
ìèíîâàòü
òðóäíûå
ïåðåâàëû â
Çàêàâêàçüå
è Àðìåíèè,
ãäå
áóøåâàëè
ïî÷òè
íåïðåðûâíûå
âîéíû.
Íåéòðàëüíûé
îàçèñ
Ïàëüìèðà
(Òàäìîð) ñðåäè
ïóñòûíè
ñòàë âàæíûì
ïåðåâàëî÷íûì
ïóíêòîì äëÿ
ìåæäóíàðîäíîé
òîðãîâëè,
çäåñü
âûðîñëî
ãîñóäàðñòâî,
ïðè öàðåöå
Çåíîáèè
çàÿâèâøåå
ïðåòåíçèè
íà
âåëèêîäåðæàâíîå
ïîëîæåíèå
íà Áëèæíåì
Âîñòîêå;
îäíàêî îíî
áûëî
óíè÷òîæåíî
ðèìñêèì
èìïåðàòîðîì
Àâðåëèàíîì.
Ïåðñèäñêèé
êîðïóñ,
ïîñëàííûé
íà ïîìîùü
Çåíîáèè, áûë
ðàçãðîìëåí.
Íî è ýòîò
óñïåõ Ðèìà
íå íàðóøèë
óñòîé÷èâîñòè
çàïàäíûõ
ãðàíèö
Èðàíà.
     Â
ðåçóëüòàòå
ýòèõ âîéí ê
Èðàíó áûëè
ïðèñîåäèíåíû
çíà÷èòåëüíûå
òåððèòîðèè, è
ê 60-òè ãîäàì 3 â.
åãî ïðåäåëû
ïðîñòèðàëèñü
îò Íèæíåé
Ìåñîïîòàìèè
è Ñèðèè äî
Èíäà, îò
Áîëüøîãî
Êàâêàçà äî
Îìàíñêîãî
ïîëóîñòðîâà
â Àðàâèè.
Øàïóð 1
ïðåòåíäîâàë
íà “âëàäåíèå”
òàêèìè
çåìëÿìè, êàê
Ñîãä, ×à÷
(ðàéîí
Òàøêåíòà) è
Êóøàíñêîå
öàðñòâî.
Ïåðâûé òóð â
åäèíîáîðñòâå
äâóõ
îñíîâíûõ
äåðæàâ
Áëèæíåãî
Âîñòîêà è
Ñðåäèçåìíîìîðüÿ
- Ðèìñêîé
èìïåðèè è
Ñàñàíèäñêîãî
Èðàíà -
âûèãðàë
Èðàí. Â
çàâîåâàííûõ
èðàíöàìè
îáëàñòÿõ
óòâåðæäàëñÿ
çîðîàñòðèçì.
Â
äàëüíåéøåì
âçàèìîîòíîøåíèÿ
Èðàíà ñ
Ðèìîì íå ðàç
ïðèîáðåòàëè
òðàãè÷åñêóþ
îñòðîòó.
     Íà÷èíàÿ ñ
ñåðåäèíû 4 â.
îñíîâíîé
ãðàíèöåé,
êîòîðóþ
ïðèõîäèëîñü
óäåðæèâàòü
Èðàíó, ñòàëà
âîñòî÷íàÿ.
Çäåñü, êàê è
ðàíåå íà
çàïàäå,
Ñàñàíèäû
íà÷àëè ñ
êðóïíûõ
âîåííûõ
óñïåõîâ. Â
öàðñòâîâàíèå
Àðòàøèðà 1
çäåñü
ïðîèñõîäèëî
ïîñòåïåííîå
óêðåïëåíèå
âëàñòè
Èðàíà ñ
îïîðîé íà
ñîþç ñ
ìåñòíûìè
äèíàñòèÿìè,
íî è ïîçæå
ïðîäîëæàëè
ñóùåñòâîâàòü
ïîëóñàìîñòîÿòåëüíûå
öàðñòâà,
êîòîðûìè
ïðàâèëè
âëàäûêè
ñòàðû,
äîñàñàíèäñêèõ
äèíàñòèé.
Âåðîÿòíî,
âïåðâûå
ìåæäó 245 è 248 ãã.
øàõàíøàõ
Øàïóð 1
ïðåäïðèíÿë
áîëüøîé
çàâîåâàòåëüíûé
ïîõîä â
ïðåäåëû
âîñòî÷íûõ
çåìåëü. Â
ðåçóëüòàòå
íà âîñòîêå
Èðàíñêîãî
íàãîðüÿ áûë
îñíîâàí
íîâûé
“öàðñêèé”
ãîðîä
Íèøàïóð; íà
ìîíåòíîì
äâîðå
äðåâíåãî
ãîðîäà Ìåðâà
÷åêàíèëèñü
çîëîòûå
“äåíàðû”
Øàïóðà 1, à åãî
ñûí Íàðñå
ïîëó÷èë â
óäåë âñå
òîëüêî ÷òî
çàâîåâàííûå
âîñòî÷íûå
ïðîâèíöèè.
Ýòîò óäåë
íàçûâàëñÿ
“Ñàêàñòàí,
Òóðåñòàí è
Èíä äî
ïîáåðåæüÿ
ìîðÿ” è
ñîõðàíÿëñÿ,
ñóäÿ ïî
íàäïèñÿì, ïî
êðàéíåé ìåðå
äî 20-õ ãîäîâ 4 â.
     Ïîñëå
ïîõîäîâ íà
âîñòîê
Øàïóð 1 è äî
ñåðåäèíû 4â.
ñàñàíèäñêèå
öàðè âðÿä ëè
âåëè
êàêèå-íèáóäü
ñåðüåçíûå
âîéíû íà
âîñòîêå
ñâîåé
äåðæàâû: âñå
èõ ñèëû â òî
âðåìÿ áûëè
èñ÷åðïàíû
òÿæåëîé
áîðüáîé íà
çàïàäíûõ
ãðàíèöàõ.
Ïåðâîå
äîñòîâåðíîå
ñîîáùåíèå î
âîñòî÷íîé
âîéíå
Øàïóðà 2
äàòèðóåòñÿ
íà÷àëîì 357 ã.
Øàïóð â ýòî
âðåìÿ ñ
òðóäîì
ñäåðæèâàë
íàòèñê
“âðàæäåáíûõ
ïëåìåí”,
ïûòàâøèõñÿ
ïåðåéòè
ãðàíèöó
Èðàíà. Îí íåñ
áîëüøèå
ïîòåðè â
óïîðíîé
áîðüáå è â
êîíöå êîíöîâ
â 358 ã.
çàêëþ÷èë ñ
íèìè
“ñîþçíûé
äîãîâîð”.
Çàòåì îí
âòÿíóëñÿ â
âîéíû íà
çàïàäå è
ïîëó÷èë
âîçìîæíîñòü
äëÿ
àêòèâíûõ
âîåííûõ
äåéñòâèé íà
âîñòîêå
ëèøü â ñàìîì
êîíöå 60-õ
ãîäîâ 4 â.,
êîãäà,
âåðîÿòíî, è
ïðåäïðèíÿë
áîëüøîé
ïîõîä,
îêîí÷àòåëüíî
ñîêðóøèâ
Êóøàíñêîå
öàðñòâî.
Òåððèòîðÿ
Êóøàíñêîãî
öàðñòâà
áûëà
âêëþ÷åíà  â
íîâûé
âàæíåéøèé
óäåë,
íàçûâàâøèéñÿ
“öàðñòâîì
Êóøàí”
(Êóøàíøàõð).
Èì âëàäåëè
ñàñàíèäñêèå
öàðåâè÷è,
èìåâøèå
ïðàâî
âûïóñêà
ñîáñòâåííîé
ñåðåáðÿíîé è
çîëîòîé
ìîíåòû. Âî
âñåõ ýòèõ
ñîáûòèÿõ
ïðèíèìàëè
ó÷àñòèå
êî÷åâíèêè-õèîíèòû,
â òî âðåìÿ
âûñòóïàâøèå
êàê
ñîþçíèêè
Ñàñàíèäîâ.
      íà÷àëå 5 â.
áûâøèå
êóøàíñêèå
çåìëè
çàâîåâûâàåò
Êèäàðà -
îñíîâàòåëü
öàðñòâà
êèäàðèòîâ.
Ñîþç ñ
êî÷åâíèêàìè
ïîìîã åìó
âûòåñíèòü
ñàñàíèäñêèå
âîéñêà èç
Áàêòðèè.
Òîãäà æå íà
ýòèõ è
ñîñåäíèõ
òåððèòîðèÿõ
âîçíèêëî
êíÿæåñòâî,
âîçãëàâëÿåìîå
ïðåäñòâèòåëÿìè
êî÷åâîãî
ïëåìåíè
ýôòàëèòîâ.
Ñàñàíèäû
óäåðæèâàëè
ëèøü Ìåðâ,
Ãåðàò è
íåêîòîðûå
äðóãèå
ãîðîäà.
Âîéíà ñ
êèäàðèòàìè
ïðîèçîøëà
îêîëî 442 ã. Ê 449-450
ãã.
îòíîñèòñÿ
ïîáåäà íàä
íèìè
øàõàíøàõà
Åçäèãåðäà 2 è
çàõâàò
Þæíîé
Áàêòðèè.
Îäíàêî â 457-459 ãã.
â
ìåæäîóñîáíîé
âîéíå ìåæäó
Ñàñàíèäàìè
Õîðìèçäîì è
Ïåðîçîì
ïîñëåäíèé
óñòóïèë
ýôòàëèòîì â
îáìåí íà èõ
ïîìîùü
Âîñòî÷íûé
Òîõàðèñòàí
(Áàêòðèþ)
âìåñòå ñ
êóëüòóðíûì
è
ðåëèãèîçíûì
öåíòðîì
ýòèõ çåìåëü -
ãîðîäîì
Áàëõîì. Ñ 70-õ
ãîäîâ V â.
Ïåðîç âåë
óïîðíûå
âîéíû íà
âîñòîêå
ïðîòèâ
êèäàðèòîâ è
ýôòàëèòîâ,
ïîñòîÿííî
òåðïÿ
íåóäà÷è. Â
ïîñëåäíåì
ïîõîäå (484 ã.)
ñàñàíèäñêàÿ
àðìèÿ áûëà
íàãîëîâó
ðàçáèòà
ýôòàëèòàìè.
Ïåðîç ïîãèá â
áîþ.
Ïîáåäèòåëè
çàõâàòèëè
ãàðåì öàðÿ,
îáîç ñ
êàçíîé è
ìíîæåñòâî
ïëåííûõ.
Èðàí áûë
îáëîæåí
òÿæåëîé
äàíüþ,
êîòîðóþ
Ñàñàíèäû
ïëàòèëè
ýôòàëèòàì
âïëîòü äî 60-õ
ãîäîâ 6 â.
Îäíàêî â
îòëè÷èå îò
Ðèìñêîé
èìïåðèè
Èðàíñêàÿ
äåðæàâà íå
ðóõíóëà ïîä
äàâëåíèåì
âàðâàðñêèõ
ïëåìåí.
     3. Îáùåñòâåííîå è ãîñóäàðñòâåííîå óñòðîéñòâî                         ñàñàíèäñêîãî Èðàíà
     Äëÿ ðàííåñàñàíèäñêîãî ïåðèîäà õàðàêòåðíî ñîõðàíåíèå òðåõ îñíîâíûõ çîí  ïîçäíåïàðôÿíñêîé ýïîõè: çîíû ñàìîóïðàâëÿþùèõñÿ ãîðîäîâ (ïðåèìóùåñòâåííî íà çàïàäå), çîíû ïîëóçàâèñèìûõ öàðñòâ è âëàäåíèé (øàõðîâ) - ïî âñåìó Èðàíó - è çîíû öàðñêîãî äîìåíà (äàñòàêåðòà). Îäíàêî ýòà ñòðóêòóðà ïîñòåïåííî íàðóøàåòñÿ.
     Êàðòèíà
ãèáåëè
ñàìîóïðàâëÿþùèõñÿ
ãîðîäîâ,
âåðîÿòíî,
íàèáîëåå
íàãëÿäíà.
Îíè íà÷àëè
òåðÿòü ñâîè
îðãàíû
óïðàâëåíèÿ
åùå ïðè
ïàðôÿíàõ, à
ðàñïàä
Ïàðôèè
ïðèâåë ê
îñëàáëåíèþ
ýêîíîìè÷ñêèõ
ñâÿçåé è
òîðãîâëè.
Ïîñëå
îáúåäèíåíèÿ
Èðàíà ïîä
âëàñòüþ
íîâîé
äèíàñòèè â
îáëàñòÿõ,
êîòîðûå â
ñåðåäèíå 3 â.
ñòàíîâÿòñÿ
äîìåíîì öàðÿ
öàðåé, ñòàðûå
ãîðîäà
çàíîâî
“îñíîâûâàþòñÿ”,
ïîëó÷àÿ
èìåíà
øàõàíøàõîâ
è , âåðîÿòíî,
òåðÿÿ
ñàìîóïðâëåíèå.
Ñîçäàòåëü
ìîíàðõèè
Àðòàøèð 1
“îñíîâàë”
ëèøü òðè
ãîðîäà íà
çàïàäå
Èðàíà, òîãäà
êàê åãî ñûí
Øàïóð 1,
ðàñøèðèâ
ãðàíèöû
äàñòàêåðòà,
“îñíîâàë” óæå 16
ãîðîäîâ êàê
íà çàïàäå,
òàê è íà
âîñòîêå
ñòðàíû.
Îòíûíå èìè
ñòàëè
óïðàâëÿòü 
øàõðàáû -
ãîñóäàðñòâåííûå
÷èíîâíèêè,
îñóùåñòâëÿâøèå
â ãîðîäàõ è
îêðóãå êàê
ãðàæäàíñêóþ
è âîåííóþ
âëàñòü.
Ñåëüñêàÿ
îêðóãà,
ïðèïèñàííàÿ
ê ýòèì
ãîðîäàì,
ïåðåøëà â
âåäåíèå
öåíòðàëüíîé
àäìèíèñòðàöèè.
     Òàêèì
îáðàçîì,
âìåñòî
ñàìîóïðàâëÿþùèõñÿ
ãîðîäîâ
ñåëåâêèäñêîé
è ïàðôÿíñêîé
ýïîõ, êîòîðûå
ïîìèìî
öåíòðàëüíîãî
ïðàâèòåëüñòâà
îñóùåñòâëÿëè
êîíòðîëü íàä
çíà÷èòåëüíûìè
òåððèîðèÿìè,
â
ñàñàíèäñêóþ
ýïîõó
âîçíèêàþò
ãîðîäà -
ñòàâêè
öåíòðàëüíîãî
óïðàâëåíèÿ.
Âìåñòî
“ñîþçà” öàðÿ è
ãîðîäîâ
òåïåðü
õàðàêòåðíû
ðàñøèðÿþùèéñÿ
öàðñêèé
äàñòàêåðò è
ãèáíóùèå
“âîëüíûå”
ãîðîäà. Â 3-4 ââ.
èíñòèòóò
øàõðàáîâ
ñòàíîâèòñÿ
âàæíåéøèì â
ñèñòåìå
ñàñàíèäñêîé
àäìèíèñòðàöèè.
Îäíàêî è
ýòîò
èíñòèòóò,
ðàçâèòèå
êîòîðîãî
òåñíî
ñâÿçàíî
ïðåæäå âñåãî
ñ
ðàñøèðåíèåì
öàðñêîãî
äîìåíà,
òåðÿåò ñâîå
çíà÷åíèå,
âèäèìî, óæå â
êîíöå 4 â.
     Ê ìîìåíòó
çàõâàòà
âëàñòè
Ñàñàíèäàìè
â Èðàíå áûëî
âåëèêî
÷èñëî
“ñîþçíûõ”
ïîëóçàâèñèìûõ
öàðñòâ è
îáëàñòåé.
Íåêîòîðûå
èç íèõ áûëè
ïðîñòî
êðóïíûìè
èìåíèÿìè,
îõâàòûâàøèìè
ðÿä ñåëüñêèõ
îáùèí, íî
õîçÿåâà
èìåíèé
äåéñòâîâàëè
â íèõ êàê
ìàëåíüêèå
ãîñóäàðè.
Óæå â
ñèñòåìå
ïàðôÿíñêîãî
ãîñóäàðñòâà
îíè áûè
ñòîëü
íåçàâèñèìû,
÷òî îò
ïîëèòè÷åñêîé
îðèåíòàöèè
òîãî èëè
èíîãî öàðüêà
èíîãäà
çàâèñåëà
ñóäüáà
öàðñòâà.
Òåíäåíöèÿ
îòäåëüíûõ
ïðàâèòåëåé ê
ñåïàðàòèçìó
ïðîÿâëÿëàñü â
ëþáîé
ñëîæíîé
ïîëèòè÷åñêîé
ñèòóàöèè. Â
ñóùíîñòè, è
ïåðåõîä
âëàñòè â
Èðàíå îò
ïàðôÿíñêîé
äèíàñòèè ê
ñàñàíèäñêîé,
ïåðâîíà÷àëüíî
çàõâàòèâøåé
âëàñòü â
Ïàðñå, áûë
ïðîÿâëåíèåì
èìåííî
òàêîé
òåíäåíöèè,
áûâøåé
÷åðòîé
ïðîöåññà
ôåîäàëèçàöèè
îáùåñòâà.
     
Ñàñàíèäñêèé
ïåðèîä
õàðàêòåðåí
ïîñòåïåííî
ðàñòóùåé
öåíòðàëèçàöèåé,
îäíàêî è
ðàííåñàñàíèäñêîå
ãîñóäàðñòâî
ïåðâîíà÷àëüíî
ïðåäñòàâëÿëî
ñîáîé ëèøü
ôåäåðàöèþ
îòäåëüíûõ
öàðñòâ è
áîëåå
ìåëêèõ
âëàäåíèé,
íàõîäèâøèõñÿ
â ðàçíîé
ñòåïåíè
çàâèñèìîñòè
îò
öåíòðàëüíîé
âëàñòè,
ïî-ðàçíîìó
ñâÿçàííûõ ñ
íåé
ýêîíîìè÷åñêè.
Â
ðàííåñàñàíèäñêèõ
íàäïèñÿõ
âñå åùå
óïîìèíàþòñÿ
ïðåæíèå
ìåñòíûå
ïîëóçàâèñèìûå
“öàðè” â
ðàçëè÷íûõ
îáëàñòÿõ
Çàêàâêàçüÿ,
Èðàíà,
Ìåñîïîòàìèè.
Îäíàêî óæå
ïðè Øàïóðå 1
áûëà
óíè÷òîæåíà
ñàìîñòîÿòåëüíîñòü
ðÿäà øàõðîâ.
×àñòü ðàíåå
àâòîíîìíûõ
öàðñòâ
ñòàëà
óïðàâëÿòüñÿ
ñûíîâüÿìè
öàðÿ öàðåé
Èðàíà. Ëèøü
öàðñòâî
Ýëèìàèäà â
Çàïàäíîì
Èðàíå
ïðîñóùåñòâîâàëî
äî ñåðåäèíû 4
â., è öàðè
Ýëèìàèäû,
òàê æà êàê è
âäàäåòåëè
çàâîåâàííûõ
Ñàñàíèäàìè
êóøàíñêèõ
çåìåëü,
ñîõðàíèëè
ïðàâî
âûïóñêà
ñîáñòâåííîé
ìîíåòû.
     Óïðàâëåíèå âàæíûõ îáëàñòåé ñàñàíèäñêèìè öàðåâè÷àìè, êàê è ñõîäíûé ïî ôóíêöèè è âîçíèêøèé â ðåçóëüòàòå òîé æå ñèòóàöèè èíñòèòóò øàõðàáîâ, ïðåêðàùàåò ñâîå ñóùåñòâîâàíèå ê êîíöó 5 â. Íà áûñòðûé ïðîöåññ ôåîäàëèçàöèè óêàçûâàåò ðàñòóùèé ñåïàðàòèçì âëàäåòåëåé îòäåëüíûõ øàõðîâ è áîëåå ìåëêèõ îáëàñòåé.
     Ñîãëàñíî
ïîçäíåéøèì
çîðîàñòðèéñêèì
äèäàêòè÷åñêèì
ñî÷èíåíèÿì,
âñå
íàñåëåíèå
Èðàíà
äåëèëîñü íà
÷åòûðå
ñîñëîâèÿ:
æðåöîâ,
âîèíîâ,
ïèñöîâ è
çåìëåäåëüöåâ.
Ýòî äåëåíèå,
âîñõîäÿùåå ê
ðåëèãèîçíûì
ïðåäñòàâëåíèÿì
“Àâåñòû”,
åñòåñòâåííî,
í îòðàæàëî
ðåàëüíîé
êëàññîâîé
ñòðàòèôèêàöèè
ñàñàíèäñêîé
ýïîõè, íî
îñâÿùàëîñü
ðåëèãèåé è
òðàäèöèåé.
Ìíîãèå
âåëüìîæè è
çåìëåâëàäåëüöû
ïðèíàäëåæàëè
ê âîèíàì,
ãîñóäàðñòâåííûå
÷èíîâíèêè è
ïðèäâîðíûå
ôîðìàëüíî
âõîäèëè â
ñîñëîâèå
ïèñöîâ,
çîðîàñòðèéñêèå
æðåöû
ñîñòàâëÿëè
îñîáîå
ñîñëîâèå, à
âðà÷è,
àñòîðëîãè,
êóïöû,
ðåìåñëåííèêè
- â ïîäàòíîå
ñîñëîâèå
çåìëåäåëüöåâ,
òàê æå êàê è
ðÿäîâûå
êðåñòüÿíå.
Çîðîàñòðèçì
â åãî íîâîé,
äîãìàòè÷åñêîé
ôîðìå ñòàë
ïðè
Ñàñàíèäàõ
ãîñóäàðñòâåííîé
ðåëèãèåé;
æðåöû (ìàãè)
áûëè
íàñòàâíèêàìè
öàðÿ öàðåé è
öàðèö,
ñîñðåäîòî÷èëè
â ñâîèõ
ðóêàõ
ñóäîïðîèçâîäñòâî
è
îáðàçîâàíèå.
     
Ïðåäñòàâèòåëè
ðîäà
Ñàñàíèäîâ - 
âàñïóõðû,
âûñøèé ðàíã
çíàòè - 
âàçóðãè, à
òàêæå
ìåëêèå
çåìëåâëàäåëüöû
- àçàòû 
(áóêâ.”ñâîáîäíûå”)
ñîñòàâëÿëè
âûñøèé
ðàçðÿä
èðàíñêîãî
îáùåñòâà
ýïîõè
Ñàñàíèäîâ.
Âëàäåòåëüíûå
ïðèíöû,
øàõðàáû è
äðóãèå
âåëüìîè,
ñîñòàâëÿâøèå
âûñøóþ
çíàòü,
îáðàçîâûâàëè
ñîâåò öàðÿ
öàðåé ñ
ïðàâîì
ãîëîñà ïî
ìåñòíè÷åñêîé
ñèñòåìå.
Êàæäûé
âåëüìîæà
èìåë
îïðåäåëåííîå
ìåñòî â çàëå
ñîâåòà â
çàâèñèìîñòè
îò åãî
çíàòíîñòè.
Ïðè äâîðå
àðìÿíñêèõ
Àðøàêèäîâ,
îáû÷àè
êîòîðîãî
áûëè ñõîäíû
ñ
ñàñàíèäñêèìè,
çíàòü,
èìåâøàÿ
ïðàâî
çàñåäàòü â
öàðñêîì
ñîâåòå,
ïîëó÷àëà
îòëè÷èòåëüíûå
çíàêè
ñâîåãî
ðàíãà (òðîí,
ïîäóøêó è
ïî÷åòíóþ
ãîëîâíóþ
ïîâÿçêó
-äèàäåìó).
Ìëàäøèå
öàðè, êðîìå
òîãî,
âîññåäàëè
íà
äðàãîöåííûõ
òðîíàõ,
êîòîðûå èì
äàðîâàë
øàõàíøàõ
çà îñîáûå
îòëè÷èÿ. Ïðè
äâîðå
ñóùåñòâîâàë
ñëîæíåéøèé
öåðåìîíèàë ñ
öåëîé
èåðàðõèåé
ïðèäâîðíûõ
äîëæíîñòåé.
     Ñîçäàíèå Ñàñàíèäñêîé äåðæàâû áûëî ïîïûòêîé ñîçäàòü öåíòðàëèçîâàííóþ èìïåðèþ, êîòîðàÿ (ïîäîáíî Òàíñêîé â Êèòàå) áûëà áû îñíîâàíà íà ðàííåôåîäàëüíûõ îáùåñòâåííûõ îòíîøåíèÿõ.
     Â ñåðåäèíå 3 â.
â Èðàíå
ïðîèñõîäèò
çíà÷èòåëüíîå
ïåðåðàñïðåäåëåíèå
çåìåëüíîãî
ôîíäà.
Ðàñòåò
öàðñêèé
äñòàêåðò,
ïîñòåïåííî
îõâàòèâøèé
çíà÷èòåëüíóþ
÷àñòü
òåððèòîðèè
ãîñóäàðñòâà.
Ðàñøèðåíèå
öàðñêèõ
çåìåëü øëî
çà ñ÷åò
ñîêðàùåíèÿ
óäåëîâ
êðóïíîé
çíàòè è
çåìåëü,
ïðèïèñàííûõ
ðàíåå ê
ñàìîóïðàâëÿþùèìñÿ
ãîðîäàì.
Îäíàêî â òî
æå âðåìÿ
èñòî÷íèêè
îòìå÷àþò
êðóïíûå è
âñå
óâåëè÷èâàþùèåñÿ
ïîæàëîâàíèÿ
çåìåëü èç
ýòîãî ôîíäà
êàê çíàòè,
òàê è õðàìàì.
Â
îñîáåííîñòè
ðàñòåò
çåìëåâëàäåíèå
çîðîàñòðèéñêèõ
õðàìîâ.
Øàõàíøàõè
æàëóþò
õðàìàì íå
òîëüêî
çåìëè, íî è
ñòàäà, ñàäû,
âèíîãðàäíèêè,
ðàáîâ è ò.ä. Èç
öàðñêèõ
ïîæàëîâàíèé,
à òàêæå èç
äàðåíèé
çíàòè íà
áëàãîòâîðèòåëüíûå
öåëè è
îòïðàâëåíèå
îïðåäåëåííûõ
ëèòóðãèé
ñêëàäûâàëèñü
âåñüìà
êðóïíûå
âëàäåíèÿ.
Îñíîâíîé
äîõîä ñ
ýòîãî
èìóùåñòâà
øåë õðàìàì, à
íà äîëþ
æåðòâîâàòåëÿ
îñàâàëñÿ
î÷åíü
íåáîëüøîé
ïðîöåíò. Â
îäíîé èç
ñâîèõ
íàäïèñåé
Øàïóð 1
îáúÿâèë, ÷òî
îí æåðòâóåò
õðàìàì è
ýòîò
ïðîöåíò,
êîòîðûå
ñîñòàâëÿë
åæåãîäíî
òûñÿ÷ó
ÿãíÿò, áîëåå
äâóõ òîíí
çåðíà  è
ãðîìàäíîå
êîëè÷åñòâî
âèíà.
     Áîëüøèå ìàññèâû çåìåëü âñå åùå íàõîäèëèñü âî âëàäåíèè ñâîáîäíûõ ñåëüñêèõ îáùèí. Ñ òå÷åíèåì âðåìåíè ýòîò çåìåëüíûé ôîíä òàêæå ñîêðàùàëñÿ. Çåìëè îáùèí ïåðåäàâàëèñü â óñëîâíîå ÷àñòíîå âëàäåíèå çíàòè, èíîãäà - êðóïíîìó ÷èíîâíè÷åñòâó ñ ïðàâîì ñáîðà íàëîãîâ è ñîáñòâåííîé þðèñäèêöèåé. Ïîñòåïåííî òàêèå çåìëè ñòàíîâèëèñü ôàêòè÷åñêîé ñîáñòâåííîñòüþ âëàäåëüöåâ. Èçìåíåíèå õàðàêòåðà ñîáñòâåííîñòè íà çåìëþ è òèïè÷íîå äëÿ ôåîäàëüíîãî îáùåñòâà ñîâìåùåíèå ïðàâà ñîáñòâåííèêà ñ ïîëèòè÷åñêèìè è ñóäåáíûìè ïðàâàìè õîðîøî ïðîñëåæèâàåòñÿ â ïîçäíåñàñàíèäñêóþ ýïîõó.
     Â íåêîòîðûõ
êðóïíûõ
÷àñòíîâëàäåëü÷åñêèõ
õîçÿéñòâàõ,
â
îñîáåííîñòè
â çàïàäíûõ
ðàéîíàõ
Èðàíà,
èñïîëüçîâàëèñü
ðàáû, õîòÿ
íåò
äîñòîâåðíûõ
ñâèäåòåëüñòâ
î òîì, ÷òî
ðàáñêèé
òðóä ÿâëÿëñÿ
îñíîâîé èõ
ýêîíîìèêè.
Íàïðîòèâ,
óæå ê 3 â.
âîñõîäÿò
äàííûå
èñòî÷íèêîâ
î ÷àñòè÷íîì
îñâîáîæäåíèè
ðàáîâ,
íàäåëåíèè
èõ çåìëåé
äëÿ âåäåíèÿ
ñîáñòâåííîãî
õîçÿéñòâà.
“Ðàáñêîå
ñëóæåíèå” â
òàêèõ
ñëó÷àÿõ
çàíèìàëî îò
1/3 äî 1/10 âðåìåíè
ðàáà è ÷àñòî
êîíêðåòíî
âûðàæàëîñü â
ïðåäîñòàâëåíèè
åìó
îïðåäåëåííîé
äëè äîõîäà ñ
ó÷àñòêà,
êîòîðûé îí
âîçäåëûâàë,
÷òî
ïîñòåïåííî
ïðèáëèæàëî
åãî â
ñîöèàëüíîì
ñìûñëå ê
çàêðåïîùåííîìó
îáùèííèêó.
×àùå âñåãî
ðàáû
èñïîëüçîâàëèñü
â ðåìåñëå è
äîìàøíåì
õîçÿéñòâå. Â
ðàííåñàñàíèäñêèé
ïåðèîä
èçâåñòíà è
ïðàêòèêà
ïîñåëåíèÿ
âîåííîïëåííûõ
íà öàðñêèõ
çåìëÿõ; òà æå
ïðàêòèêà
ñóùåñòâîâàëà
â êðóïíûõ
õîçÿéñòâàõ,
ïðè÷åì
èíîãäà
“ðàáàìè”
õðàìà
ñòàíîâèëèñü
(ïî ðàçíûì
ïðè÷èíàì)
äàæå êðóïíûå
âåëüìîæû. Èõ
“ðàáñêàÿ
ñëóæáà”
çàêëþ÷àëàñü
â òîì, ÷òî
îíè
âîçâîäèëè
íà ñâîè
ñðåäñòâà
ðàçëè÷íûå
ïîñòðîéêè.
     Î
íàëîãîîáëîæåíèè
ïîäàòíîãî
íàñåëåíèÿ â
Èðàíå
äàííûå äëÿ
ïåðèîäà 3-4 ââ.
îòðûâî÷íû è
íåïîëíû.
Ïîäàòíîå
íàñåëåíèå
ïëàòèëî
íàëîãè â
çàâèñèìîñòè
îò óðîæàÿ;
çåìåëüíîãî
êàäàñòðà íå
ñóùåñòâîâàëî.
Ëó÷øå
èçâåñòíî î
íàëîãàõ,
êîòîðûå
ñîáèðàëèñü
ñ “èíîâåðöå” -
èóäååâ è
õðèñòèàí,
ïðîæèâàâøèõ
íà
òåððèòîðèè
âñåãî Èðàíà.
Þðèñäèêöèÿ
çîðîàñòðèéñêîãî
æðå÷åñòâà
íå
ðàñïðîñòðàíÿëàñü
íà
ïðèâåðæåíöåâ
äðóãèõ
ðåëèãèé -
èóäååâ,
õðèñòèàí è
ò.ï., æèâøèõ â
ïðåäåëàõ
äåðæàâû â
äîâîëüíî
çíà÷èòåëüíîì
÷èñëå,
îñîáåííî â
çàïàäíûõ
îáëàñòÿõ.
Íåðåäêî
èíîâåðöû
ïîäâåðãàëèñü
ïðåñëåäîâàíèÿì
ñî ñòîðîíû
ñàñàíèäñêîãî
ïðàâèòåëüñòâà.
Îíè áûëè
âñåãäà
ãîòîâû ê
èçãíàíèÿì è
ïåðåñåëåíèÿì
è
îáçàâîäèëèñü
ñêîðåå
äâèæèìûì,
÷åì
íäâèæèìûì
èìóùåñòâîì.
Ïîýòîìó
õðèñòèàíå,
åâðåè, à
ïîçæå è
ìàíèõåè
ñîñòàâëÿëè
â
çíà÷èòåëüíîé
÷àñòè
ðåìåñëåííîå
è òîðãîâîå
íàñåëåíèå.
     4. Ìåæäóíàðîäíàÿ òîðãîâëÿ
     
Ìåæäóíàðîäíàÿ
òîðãîâëÿ
ñîõðàíÿëà
ïðè
Ñàñàíèäàõ
îãðîìíîå
çíà÷åíèå.
Âàæíåéøèå
ïóòè,
ïåðåñåêàâøèå
Èðàí,
ñëîæèëèñü â
îñíîâíîì ê
íà÷àëó 1 â. í.ý.
Îòâåòâëåíèå
“öàðñêîé
äîðîãè” îò
Ãåðàòà (íûíå
â
Àôãàíèñòàíå)
øëî íà ñåâåð,
ê Ìåðâó, è
äàëåå â
Ñàìàðêàíä,
ãäå ýòîò
ïóòü,
âåðîÿòíî,
ñëèâàëñÿ ñ
Øåëêîâûì
ïóòåì èç
Êèòàÿ ïî
îàçèñàì
Âîñòî÷íîãî
Òóðêåñòàíà.
Ðàéîí Ìàëîé
Àçèè è Ñèðèè
ñâÿçûâàëèñü
ñ Øåëêîâûì
ïóòåì
ñóõîïóòíîé
äîðîãîé
âäîëü
Åâôðàòà,
âûâîäèâøåé
ê ãàâàíÿì
Ïåðñèäñêîãî
çàëèâà, èëè
äðåâíåé
êàðàâàííîé
äîðîãîé èç
Ñèðèè ÷åðåç
Èðàí. Âíå
êîíòðîëÿ
Ïàðôèè è
ñàñàíèäñêîãî
Èðàíà áûëè
ìîðñêîé ïóòü
â Èíäèþ
(÷åðåç
Êðàñíîå ìîðå
è
Ïåðñèäñêèé
çàëèâ), âíîâü
îòêðûòûé ê
ñåðåäèíå 1 â.
í.ý., à òàêæå
“Ïóòü
áëàãîâîíèé” -
êàðàâàííûé
ïóòü èç
ïðèìîðñêîé
Ñèðèè â
Þæíóþ
Àðàâèþ.
     Ãëàâíûì
ìåæäóíàðîäíûìè
òîâàðàìè
áûëè
ïðåäìåòû
ðîñêîøè -
êèòàéñêèé
øåëê-ñûðåö,
òîðãîâëÿ
êîòîðûì
îñóùåñòâëÿëàñü
ïðè
ïîñðåäíè÷åñòâå
ñîãäèéñêèõ
òîðãîâûõ
ôàêòîðèé,
ðàñïðîñòðàíèâøèõñÿ
ïî òðàññå
Øåëêîâîãî
ïóòè, à òàêæå
èíäèéñêèå
òâàðû,
ïîïàäàâøèå â
Èðàí
ïðåèìóùåñòâåííî
ñóõîïóòíûì
ïóòåì, -
äðàãîöåííûå
êàìíè,
áëàãîâîíèÿ,
îïèóì,
ïðÿíîñòè.
Îñîáóþ
òîðãîâóþ
àêòèâíîñòü
è â
ïàðôÿíñêèé
è â
ñàñàíèäñêèé
ïåðèîäû
ïðîÿâëÿëè
õðèñòèàíå-ñèðèéöû
(àðàìåè),
òîðãîâûå
ïîñåëåíèÿ
êîòîðûõ
ñóùåñòâîâàëè
íå òîëüêî â
ãîðîäàõ
Ìåñîïîòàìèè,
íî è íà
âîñòîêå
Èðàíà, â
Ñðåäíåé
Àçèè, à â
áîëåå
ïîçäíåå
âðåìÿ - âïëîòü
äî ãðàíèö
Êèòàÿ. 
     
Ìåæäóíàðîäíàÿ
òîðãîâëÿ
Èðàíà áûëà â
îñíîâíîì
êàðàâàííîé ;
ïëàâàíèÿ
èðàíñêèõ
êóïöîâ ïî
Ïåðñèäñêîìó
çàëèâó áûëè
íåðåãóëÿðíû.
Êàðàâàíû èç
Ìåñîïîòàìèè
äîñòàâëÿëè â
âîñòî÷íûå
îáëàñòè
Èðàíà
ñèðèéñêîå
ñòåêëî,
øåëêîâûå
òêàíè
åãèïåòñêîé
è
ìàëîàçèéñêîé
ðàáîòû,
ñèðèéñêèå è
åãèïåòñêèå
øåðñòÿíûå
òêàíè,
èçäåëèÿ èç
ìåòàëëà,
âèíî, ìàñëî.
Äàëåå ýòè
òîâàðû
ïåðåïðàâëÿëèñü,
ãëàâíûì
îáðàçîì
êàðàâàíàìè
ìåñòíûõ
êóïöîâ, â
Êèòàé è
Èíäèþ. Ïðåæäå
÷åì
çàêëþ÷àëñÿ
òîò èëè èíîé
òîðãîâûé
äîãîâîð
íåîáõîäèìî
áûëî
óñòàíîâèòü
õàðàêòåð
òîâàðà -
“íàäåæíûé”
èëè
“íåíàäåæíûé”.
“Íåíàäåæíûìè”
ñ÷èòàëëèñü
ïðåæäå âñåãî
òîâàðû
ìåæäóíàðîäíîé
êàðàâàííîé
òîðãîâëè;
îíè
ïîäâåðãàëèñü
òàêèì
îïàñíîñòÿì,
êàê “ìîðå”,
“îãîíü”, “âðàãè”
è  “âëàñòü”.
Ñèëüíåå
ñòèõèéíûõ
áåäñòâèé
áûëè,
êîíå÷íî,
îïàñíîñòè,
çàâèñåâøèå
îò “âëàñòè”:
áåñêîíå÷íûå
ïîøëèíû,
êîòîðûå
ïðèõîäèëîñü
ïëàòèòü íà
ëþáûõ
ãðàíèöàõ è â
ëþáûõ
ãîðîäàõ,
ãîñóäàðñòâåííàÿ
ìîíîïîëèÿ
íà ïðîäàæó
îïðåäåëåííûõ
òîâàðîâ
(ïðåæäå âñåãî
íà
øåëê-ñûðåö),
âîåííûå
äåéñòâèÿ â
ðàéîíå
êàðàâàííîé
òîðãîâëè è
ò.ä. Â ýïîõó
îáùåýêîíîìè÷åñêîãî
êðèçèñà 3 â.
íà Áëèæíåì
Âîñòîêå
êàðàâàííàÿ
òîðãîâëÿ
ïî÷òè
ïðåêðàòèëàñü.
Îäíàêî ñ
îáðàçîâàíèåì
ñàñàíèäñêîãî
ãîñóäàðñòâà
îíà âñêîðå
áûëà ñíîâà
íàëàæåíà.
Êàê è ðàíüøå,
ãëàâíûì
òîâàðîì áûë
øåëê;
øåëêîâûìè
òêàíÿìè
ïëàòèëè
íàëîãè, èìè
îäàðèâàëè
ïîñëîâ è
ìîíàðõîâ,
ïîêóïàëè
ñîþçíèêîâ,
ðàñïëà÷èâàëèñü
ñ ñîëäàòàìè.
     Êàê è â ïàðôÿíñêèé ïåðèîä, â ñàñàíèäñêóþ ýïîõó èçâåñòíû êðóïíûå ìåæäóíàîäíûå òîðãîâûå ðûíêè. Íî ìåæäóíàðîäíàÿ òîðãîâëÿ áûëà òåñíî ñâÿçàíà ñ ïîëèòèêîé: ìåäü è æåëåçî ñ÷èòàëèñü “ñòðàòåãè÷åñêèì òîâàðîì”, è âèçàíòèéñêèå èìïåðàòîðû çàïðåùàëè ïðîäàâàòü èõ ïåðñàì.
     5. Ðåëèãèÿ Èðàíà
     Â
ñàñàíèäñêèé
ïåðèîä
çîðîàñòðèçì
ñòàíîâèòñÿ
ãîñóäàðñòâåííîé
ðåëèãèåé.
Ñâèäåòåëüñòâîì
ýòîìó
ÿâëÿåòñÿ
ïðèíÿòûé
Àðòàøèðîì 1
ïîñëå
êîðîíàöèè
íîâûé,
çîðîàñòðèéñêèé,
öàðñêèé
òèòóë -
“Ïîêëîíÿþùèéñÿ
(Àõóðà-)Ìàäçå...”
- è îñíîâàíèå
èì “öàðñêîãî”
(êîðîíàöèîííîãî)
õðàìà îãíÿ,
ñòàâøåãî
îáùåãîñóäàðñòâåííûì
ñâÿòèëèùåì.
 òî âðåìÿ
Àðòàøèð
ñîñðåäîòî÷èë
â ñâîèõ
ðóêàõ íå
òîëüêî
ãðàæäàíñêóþ
è âîåííóþ, íî
è
ðåëèãèîçíóþ
âëàñòü. Â
ñïèñêàõ åãî
äâîðà íåò
òèòóëà
“âåðõîâíûé
æðåö”, êàê íåò
åãî è â
ñïèñêàõ
äâîðà åãî
íàñëåäíèêà
Øàïóðà 1.
Ïåðâîíà÷àëüíî
çîðîàñòðèçì
ñàñàíèäñêèõ
ìîíàðõîâ
îòðàæàëñÿ â
èõ
îôèöèàëüíûõ
ïàìÿòíèêàõ
ëèøü
ïîñðåäñòâîì
òèòóëàòóðû
è ñèìâîëîâ.
Çîðîàñòðèçì
ðàííåñàñàíèäñêîãî
âðåìåíè áûë
ñõîäåí ñ åãî
ôîðìàìè â
ïàðôÿíñêîå
âðåìÿ. Â íåì
áåññïîðíî
ñóùåñòâåííóþ
ðîëü èãðàë
êóëüò íå
òîëüêî
Àõóðàìàçäû,
íî è
Àíàõèòû, â
òî âðåìÿ
ïðåèìóùåñòâåííî
áîãèíè
âîéíû è
ïîáåäû, è
êóëüò áîãà
Ìèòðû.
Íåñêîëüêî
ïîçæå
áîëüøîå
çíà÷åíèå
ïðèîáðåë è
êóëüò
ñàìîãî
Àðòàøèðà 1,
õðàì
êîòîðîãî â
ãðîòå Íàêø-è
Ðàäæàá äîëãî
ïî÷èòàëñÿ.
     Âñå ýòî áûëî
ôîíîì
äåÿòåëüíñòè
ïåðâîãî
ðåôîðìàòîðà
ñàñàíèäñêîé
ðåëèãèè -
æðåöà
Êàðòèðà,
êàðüåðà
êîòîðîãî
íà÷àëàñü,
âåðîÿòíî, â
ïîñëåäíèå
ãîäû
öàðñòâîâàíèÿ
Àðòàøèðà 1.
Òîãäà îí
èìåë
ñêðîìíîå
çâàíèå 
õåðáåä -
íå÷òî âðîäå
ó÷èòåëÿ ïðè
õðàìå,
çíàêîìÿùåãî
áóäóùèõ
æðåöîâ ñ
çîðîàñòðèéñêèì
ðèòóàëîì.
Êàðòèð
âîçâûñèëñÿ
ïðè Øàïóðå 1,
êîòîðûé
ïîðó÷èë åìó
îðãàíèçàöèþ
çîðîàñòðèéñêèõ
õðàìîâ è
æðå÷åñêèõ
îáùèí â
Èðàíå è â
çàâîåâàííûõ
îáëàñòÿõ.
Çàíÿâ
âûäàþùååñÿ
ïîëîæåíèå â
ãîñóäàðñòâå,
ñòàâ
äóõîâíèêîì
âíóêà
Øàïóðà 1,
Âàðàõðàíà 2 (276-293),
êîòîðûé
çàíÿë
ïðåñòîë
Èðàíà ïðè
åãî
àêòèâíîì
ñîäåéñòâèè,
çàòåì
“âëàäûêîé”
õðàìà
Àíàõèòû â
Ñòàõðå,
ðîäîâîì
ñâÿòèëèùå
Ñàñàäèíîâ (è
äî è ïîñëå
íåãî
æðåöàìè
çäåñü áûëè
ñàìè
øàõàíøàõè
Èðàíà), çàòåì
åäèíñòâåííûì
òîëêîâàòåëåì
“âîëè áîãîâ”,
âåðøèòåëåì
ñóäåá âñåãî
ãîñóäàðñòâà,
Êàðòèð, óæå
ãëóáîêèé
ñòàðèê,
âåðîÿòíî, áûë
óáèò ïðè
î÷åðåäíîì
ãîñóäàðñòâåííîì
ïåðåâîðîòå.
     Åãî æèçíü è
äåÿíèÿ ïî
ñîçäàíèþ
ãîñóäàðñòâåííîé
ðåëèãèè è
îðãàíèçàöèè
öåðêâè è
ïðîâîçãëàøåííàÿ
èì  “èñïîâåäü
âåðû”
èçëîæåíû â
íàäïèñÿõ
ñàìîãî
Êàðòèðà, ãäå
îí ìîëèò
áîãîâ, ÷òîáû
îíè äàëè åìó
âîçìîæíîñòü
îáúÿñíèòü
“æèâóùèì”, â
÷åì ñîñòîèò
áîæåñòâåííîå
âîçäàÿíèå
ïðàâåäíèêàì,
÷îáû áîãè
îòêðûëè åìó
“ñóùåñòâî”
àäà è ðàÿ,
÷òîáû ñ
áîæåñòâåííîé
ïîìîùüþ
Êàðòèð
ïîêàçàë,
“êàêèõ
áîæåñòâåííûõ
äåë ðàäè, ÷òî
èìåííî
ñäåëàíî
ìíîþ ïî âñåé
ñòðàíå, ÷åãî
ðàäè è êàê
ýòî áûëî
ñäåëàíî,
÷òîáû äëÿ
íèõ (ò.å. äëÿ
“æèâóùèõ”)
âñå ýòè äåëà
ñòàëè áû
òâåðäî
óñòàíîâëåííûìè”.
Äàëåå Êàðòèð
ïîäðîáíî
ðàññêàçûâàåò
î òîì, ÷òî ñ
ïîìîùüþ
áîãîâ îí
(âåðíåå, åãî
“äâîéíèê”-äóøà)
ÿêîáû
ñîâåðøèë
ïóòåøåñòâèå
â
ïîòóñòîðîííèé
ìèð ê
ïðåñòîëó
Àõóðàìàçäû
â
ñîïðîâîæäåíèè
ïåðñîíèôèêàöèè
çîðîàñòðèéñêîé
âåðû -
Íàèáëàãîðîäíåéøåé
Äåâû. Ó
íåêîåãî
çîëîòîãî
òðîíà
ïðîèñõîäèò
ïèð, è çäåñü
æå
íàõîäÿòñÿ
âåñû (íà íèõ
áîæåñòâî
Ðàøíó
âçâåøèâàåò
äîáðî è çëî).
Çäåñü æå
íàõîäÿòñÿ
äóøè
ïðàâåäíèêîâ,
äîñòèãøèå
ýòîãî
ïî÷åòà
áëàãîäàðÿ
èñïîëíåíèþ
îïðåäëåííûõ
ðèòóàëîâ è
èñïîâåäàíèþ
îïðåäåëåííûõ
ðåëèãèîçíûõ
äîãìàòîâ.
Îòñþäà,
ñîâåðøèâ
ðèòóàëüíóþ
òðàïåçó, ýòè
äóøè (â òîì
÷èñëå è
“äâîéíèê”
Êàðòèðà)
ïðîõîäÿò ïî
ìîñòó
×èíâàò â ðàé.
     Òàêèì
îáðàçîì,
Êàðòèð
ñ÷èòàë ñåáÿ
ïðîðîêîì,
ïîäîáíûì
Çàðàòóøòðå.
Âîò êàê
çàâåðøàåòñÿ
òåêñò åãî
íàïïèñåé: “... è
òîò, êòî ýòó
íàäïèñü
óâèäèò è
ïðî÷òåò, òîò
ïóñòü ïî
îòíîøåíèþ ê
áîãàì è
âëàäûêàì
ñòàíåò
áëàãî÷åñòèâûì
è
ñïðàâåäëèâûì.
È òàêæå â
ýòèõ èìåííî
ìîëèòâàõ è
äîãìàòàõ, â
äåëàõ
ðåëèãèîçíûõ
è âåðå,
êîòîðûå
òåïåðü
óñòàíîâëåíû
ìíîé äëÿ
æèòåëåé
ýòîãî
çåìíîãî
ìèðà, ïóñòü
îí ñòàíåò
áîëåå
òâåðäûì, à
äðóãèå
(ìîëèòâû, äëà
è âåðó) - ïóñòü
íå
èñïîâåäóþò.
È ïóñòü îí
çíàåò: åñòü
ðàé è åñòü àä,
è òîò, êòî
èçáðàë äîáðî,
ïóñòü
ïîïàäåò â ðàé,
à òîò, êòî
èçáðàë çëî,
ïóñòü â àä
áóäåò
íèçâåðãíóò.
È òîò, êòî
èçáðàë äîáðî
è íåóêëîííî
ñëåäóåò ïî
ïóòè äîáðà,
áðåííîå òåëî
òîãî
÷åëîâåêà
äîñòèãíåò
ñëàâû è
ïðîöâåòàíèÿ,
à äóøà åãî
äîñòèãíåò
ïðàâåäíîñòè,
÷åãî è ÿ,
Êàðòèð,
äîñòèã “.
     Êàðòèð áûë íå òîëüêî ñîçäàòåëåì ïåðâîãî êàíîíà ãîñóäàðñòâåíîé ðåëèãèè, íî åùå áîëåå ïîëèòèêîì. Â ñâîèõ íàäïèñÿõ îí ïèøåò îá îñíîâíûõ èòîãàõ ñâîåé äåÿòåëüíîñòè ïî ñîçäàíèþ ãîñóäàðñòâåííîé ðåëèãèè. 
     Êàðòèð
ïðîâîäèë
ñâîþ ðåôîðìó
â âåñüìà
íàïðÿæåííîé
îáñòàíîâêå -
ïðè äâîðå
Øàïóðà 1 âî
âðåìÿ åãî
êîðîíàöèè
áûë ïðèíÿò
åùå îäèí
ïðîðîê è
ñîçäàòåëü
ñîáñòâåííîé
ðåëèãèè -
Ìàíè,
ïðîïàãàíäà
ó÷åíèÿ
êîòîðîãî
áûëà
ðàçðåøåíà ïî
âñåìó Èðàíó.
Ýòî áûëî
âûçâàíî
ïðåæäå âñåãî
òåì, ÷òî
çàâîåâàíèÿ
Ñàñàíèäîâ
îòêðûëè äëÿ
Èðàíà íîâûå
èäåéíûå
ãîðèçîíòû:
õðèñòèàíñòâî,
ãíîñòè÷åñêèå
ó÷åíèÿ,
íåîïëàòîíèçì,
äðåâíåâîñòî÷íûå
êîñìîãîíè÷åñêèå
ñìîëîãè÷åñêèå
èäåè,
ðàçëè÷íûå
òîëêè
çîðîàñòðèçìà,
èóäàèçì.
Âîçìîæíî,
÷òî èìåííî
ïîëèòè÷åñêèé
ðàñ÷åò
ñîçäàòü
òàêóþ âåðó,
êîòîðàÿ
ìîãëà áû
âñþäó ñòàòü
ïîïóëÿðíîé,
çàñòàâèë
Øàïóðà
ïðèíÿòü
Ìàíè è
ðàçðåøèòü
ïðîïàãàíäó
åãî ó÷åíèÿ.
Ïðèíöèï âåðû
çàêëþ÷àëñÿ
ïðåæäå âñåãî
â òîì, ÷òî
îíà äîëæíà
áûòü
ïîíÿòíîé “â
ëþáîé
ñòðàíå, íà
ëþáîì ÿçûêå”.
     Òàê æå êàê è
â
õðèñòèàíñòâå,
èóäàèçìå è
çîðîàñòðèçìå,
â ó÷åèè
Ìàíè
ñîäåðæàëàñü
èäåÿ
Ñòðàøíîãî
ñóäà, èäåÿ
ïðèõîäà
ìåññèè;
ïîñëåäîâàòåëè
Ìàíè
ïðèçíàâàëè
Õðèñòà,
Áóääó,
Çàðàòóøòðó.
Ïî ó÷åíèþ
Ìàíè,
îñíîâíîå â
÷åëîâåêå -
äàæå íå äóøà,
êîòîðàÿ, êàê
è âåñü ìèð,
ïîðîæäåíà
çëîì, à “èñêðà
áîæüåãî
ñâåòà”, è
çàäà÷à
èñòèííîãî
ïðàâåäíèêà -
ñïîñîáñòâîâàòü
åå
îñâîáîæäåíèþ.
Ýòîãî ìîæíî
äîñòè÷ü ëüøü
êðàéíåé
ñòåïåíüþ
àñêåòèçìà.
Îñíîâíîé
àêöåíò
ó÷åíèÿ Ìàíè
- êðàéíèé
ïåññèìèçì,
îòðèöàíèå
ëþáûõ
àêòèâíûõ
äåéñòâèé
(êðîìå
ïðîïîâåäè
ó÷åíèÿ),
çàìêíóòîñòü
è
îáîñîáëåííîñòü
(ïîñëåäîâàòåëü
ó÷åíèÿ,
íàïðèìåð, íå
äîëæåí
äåëàòü äîáðà
íèêîìó, êòî
“ïðîòèâ
ñâÿùåííîãî
äîëãà”). Íà
âîñòîêå
Èðàíà ïðè
æèçíè Ìàíè
äåéñòâîâàëè
äâåíàäöàòü
ïðîïîâåäíèêîâ
åãî èäåé; â
Ìåðâå, òîæå
ïðè æèçíè
Ìàíè,
ñóùåñòâîâàëà
áîëüøàÿ
ìàíèõåéñêàÿ
îáùèíà,
ìíîãî÷èñëåííûå
îáùèíû áûëè
â
Ìåñîïîòàìèè.
     Ñòðîéíàÿ çàìêíóòàÿ ñòðóêòóðà îáùèí ïîñëåäîâàòåëåé ó÷åíèÿ Ìàíè, òàèíñòåííîñòü ìèñòè÷åñêèõ îáðÿäîâ, èçó÷åíèå “ãîðîñêîïà, ñóäüáû è çâåçä”, ñëàâà ìàíèõååâ êàê ïðåâîñõîäíûõ âðà÷åé, çíàþùèõ ñàìûå ñèëüíûå çàêëèíàíèÿ, - âñå ýòî ïðèâëåêàëî ê íèì è òåõ, êîìó íå áûëî äåëà äî “ïîçíàíèÿ ñóùíîñòè áûòèÿ”.
     Â õàîñå
ðàçëè÷íûõ
âåðîó÷åíèé,
ñåêò è øêîë
ýïîõè
ïàäåíèÿ
ýëëèíèçìà
øëè ïîèñêè
åäèíîãî
“ðåëèãèîçíîãî
ÿçûêà”,
íàïðÿæåííàÿ
áîðüáà, öåíîþ
áîëüøèõ
æåðòâ
ïîäãîòîâèâøàÿ
ïî÷âó äëÿ
óñïåõà
“âåëèêèõ
ðåëèãèé”. Íî
èìåííî
çîðîàñòðèçì
êàê ðåëèãèÿ,
òðàäèöèîííàÿ
äëÿ Èðàíà,
ìîã ñêîðåå
âñåãî
çàíÿòü â
ïåðåðàáîòàííîì
âèäå ìåñòî
èäåîëîãè÷åñêîãî
ôóíäàìåíòà
öåíòðàëèçîâàííîãî
ãîñóäàðñòâà,
è ïîýòîìó
óâëå÷åíèå
ìàíèõåéñòâîì
Øàïóðà1 è
÷àñòè
èðàíñêîé
çíàòè áûëî
ëèøü
ýïèçîäîì. Âî
âíîâü
çàâîåâàííûå
îáëàñòè
âìåñòå ñ
ñàñàíèäñêèìè
âîéñêàìè
øëè è
çîðîàñòðèéñêèå
æðåöû
Êàðòèðà.
     Ñóäüáà “ïðîðîêà” Ìàíè áûëà òðàãè÷íà. Îí áûë êàçíåí ÷åðåç íåñêîëüêî ëåò ïîñëå ñìåðòè ñâîåãî öàðñâåííîãî ïîêðîâèòåëÿ; åãî ó÷åíèå áûëî îáúÿâëåíî âðåäíåéøåé åðåñüþ, è, íåñìîòðÿ íà îòäåëüíûå áëàãîïðèÿòíûå äëÿ ìàíèõåå îáñòîÿòåëüñòâà, ÷ëåíû ýòîé ñåêòû âûíóæäåíû áûëè äåéñòâîâàòü òàéíî.
      484 ã. ñèðèéñêàÿ öåðêîâü â Èðàíå îôèöèàëüíî ïðèíÿëà íåñòîðèàíñêîå âåðîñïîâåäàíèå, â âèçàíòèéñêîì ïðàâîñëàâèè ñ÷èòàâøååñÿ åðåñüþ, è ïîðâàëà ñ âèçàíòèéñêîé öåðêîâüþ. Êðîìå òîãî, â Èðàíå è îñîáåííî â Çàêàâêàçüå áûë ðàñïðîñòðàíåí ìîíîôèçèòñêèé òîëê õðèñòèàíñòâà, êîòîðûé â Âèçàíòèè òàêæå ñ÷èòàëñÿ åðåòè÷åñêèì.  êîíöå 5 â. íåñòîðèàíå è ìîíîôèçèòû áûëè ëåãàëèçèðîâàíû èðàíñêèì ïðàâèòåëüñòâîì.
     Ãðîìàäíàÿ
ðîëü Êàðòèðà
ïðè äâîðå
ïåðâûõ
ñàñàíèäñêèõ
ìîíàðõîâ
ïðèâåë ê
òîìó, ÷òî
ãîñóäàðñòâî
áûñòðî øëî ê
òåîêðàòèè.
Ìîëîäîé
øàõàíøàõ
Âàðàõðàí 2
ïîëíîñòüþ
íàõîäèëñÿ
ïîä âëèÿíèåì
Êàðòèðà è
åãî ïàðòè,
ïðîâîçãëàñèâøåé
äàæå
äîêòðèíó
“èäåàëüíîãî
ãîñóäàðÿ”.
Ñîãëàñíî
òîé
äîêòðèíå,
ãîñóäàðü
äîëæåí áûòü
ðåëèãèîçåí,
âñåãäà
äîâåðÿòü
ñâîåì
äóõîâíîìó
íàñòàâíèêó,
äåéñòâîâàòü
ñîãëàñíî
äîãìàòàì
âåðû. Íî
ïåðåâîðîò
Íàðå (293 ã.)
ïðèâåë, â
÷àñòíîñòè,
ê
ðåñòàâðàöèè
äèíàñòèéíîãî
êóëüòà - æðåöì
Àíàõèòû
ñíîâà ñòàëè
ñàìè
ïîâåëèòåëè
Èðàíà, è â
Ïàðñå íà
ðåëüåôå â
Íàø-è
Ðóñòàìå
Íàðñå
âåí÷àëà íà
öàðñòâîâàíèå
ýòî áîãèíÿ.
“Ðåñòàâàöèÿ”
ïîäâåëà èòîã
è
íàïðÿæåííîé
áîðüáå
ðàçëè÷íûõ
ïðèäâîðíûõ
ãðóïï è
æðå÷åñòâà,
ðàçãîðåâøåéñÿ
âîêðóã
êîíöåïöèè
âëàñòè öàðÿ
öàðåé, - âíîâü
âîçîáëàäàëà
èäåÿ
åäèíñòâà
“ñâåòñêîé” è
“äóõîâíîé”
âëàñòè
øàõàíøõà.
     Íîâàÿ ðåôîðìà çîðîàñòðèçìà, ïðåäïðèíÿòàÿ ãëàâíûì æðåöîì ñòðàíû (ìàãóïàòîì) Àòóðïàòîì Ìèõðàñïàíäàíîì, ÿâëÿëàñü ðåçóëüòàòîì ýòèõ ñîáûòèé è òàêæå ñîïîðîâîæäàëàñü ðàçíîãî ðîäà “÷óäåñàìè”. Åå ñóùåñòâî â ôîðìóëèðîâêå çîðîàñòðèéñêèõ æðåöîâ ìàëî îòëè÷àëîñü îò ðåôîðìû Êàðòèðà: äåéñòâóÿ ïî ïðèêàçó Øàïóðà 2, Àòóðïàò “î÷èñòèë îò ñêâåðíû è íàíîâî âîçðîäèë äðåâíþþ âåðó”, ïðîâåäÿ íîâóþ êîäèôèêàöèþ “Àâåñòû”.
     Ðåôîðìà Àòóðïàòà ïðåæäå âñåãî êîñíóëàñü ìàãóñòàíà - çîðîàñòðèéñêîé öåðêâè. Ïðè äâîðå øàõàíøàõîâ ïîÿâëÿþòñÿ íåñêîëüêî ìàãóïàòîâ ðàçëè÷íûõ îáëàñòåé Èðàíà, à ñàì Àòóðïàò ïîëó÷àåò òèòóë ìàãóïàòà ìàãóïàòîâ (ïî àíàëîãèè ñ òèòóëîì “öàðü öàðåé”).  ñèëó ðÿäà ïîëèòè÷åñêèõ ïðè÷èí èìåííî 4 â. ñàñàíèäñêèå øàõàíøàõè ñòàëè âîçâîäèòü ñâîþ ãåíåàëîãþ ê äðåâíèì öàðÿì àõåìåíèäñêîãî âðåìåíè “Äàðèÿì” è “Êåéàíèäàì”.
      4 â. ïî âñåìó Èðàíó ðàñïðîñòðàíÿåòñÿ è íîâûé òèï çîðîàñòéñêèõ õðàìîâ -  îòêðûòûå ñî âñåõ ÷åòûðåõ ñòîðîí ïàâèëüîíû (òàê íàçûâàåìûå “÷åòûðå àðêè”), ñîâåðøåííî íåïîõîæèåò íà òðàäèöèîííûå õðàìû ïîçäíåàõåìåíèäñêîé è ðàííåñàñàíèäñêîé ýïîõ.
     6. Ïîçäíåñàñàíèäñêàÿ äåðæàâà
      5 â. â Èðàíå çàâåðøàåòñÿ óñòàíîâëåíèå ðàííåôåîäàëüíûõ ñîöèàëüíî-ýêîíîìè÷åñêèõ îòíîøåíèé è âîçðàñòàåò ïîëèòè÷åñêîå ìîãóùåñòâî åìåëüíûõ ìàãíàòîâ. Ñëåäóåò ëèøü âêðàòöå óïîìÿíóòü îá èñòîðè÷åñêîì ýïèçîäå ìàçäàêèñêîãî äâèæåíèÿ è î ïîñëåäíåì âîçâûøåíèè öåíòðàëèçîâàíîé ñàñàíèäñêîé ìîíàðõèè.
     Ïîñëå
ïîðàæåíèÿ
øàõàíøàõà
Ïåðîçà â
áîðüáå ñ
ýôòàëèòàìè
(484 ã.) åãî ñûí
Êàâàä
îñòàëñÿ ó
íèõ
çàëîæíèêîì.
Êîãäà æå
ïðååìíèê
Ïåðîçà áûë
îñëåïëåí
íèçëîæåí
çíàòüþ,
çàãîâîðùèêè
âîçâåëè íà
ïðåñòîë
Êàâàäà,
ïðèáûâøåãî
ñ
ýôòàëèòñêèìè
îòðÿäàìè.
Óìíûé è
òîíêèé
ïîëèòèê,
Êàâàä ÿñíî
ñîçíàâàë
îïàñíîñòü
îêàçàòüñÿ
ìàðèîíåòêîé
â ðóêàõ
ñèëüíûõ
âåëüìîæ.
×òîáû
îñëàáèòü èõ,
îí, ñ îäíîé
ñòîðîíû,
îðãàíèçîâàë
ïðèäâîðíûå
èíòðèãè, à ñ
äðóãîé -
ïîæåëàë
âîñïîëüçîâàòüñÿ
äåìàãîãè÷åñêèìè
ëîçóíãàìè
æðåöà îäíîãî
èç
çîðîàñòðèéñêèõ
õðàìîâ,
Ìàçäàêà,
êîòîðûé â òî
âðåìÿ íà÷àë
ïðîïîâåäîâàòü
ñâîå ó÷åíèå.
 íåì áûëî
ñðàâíèòåëüíî
ìàëî íîâîãî.
Ðåëèãèÿ, ê
èñïîâåäàíèþ
êîòîðîé
ïðèçûâàë
Ìàçäàê, áûëà,
ðàçóìååòñÿ,
çîðîàñòðèçìîì,
íî ñ
äîáàâëåíèåì
íåêîòîðûõ
èäåé èç
ïðîïîâåäåé
Ìàíè è
íåîðòîäîêñàëüíûõ
øêîë
çîðîàñòðèçìà.
 îòëè÷èå îò
ìàíèõåéñòâà,
îäíàêî,
Ìàçäàê
ïðèçâàë ê
àêòèâíûì
äåéñòâèÿì
âåðóþùèõ äëÿ
îêîí÷àòåëüíîé
ïîáåäû
“öàðñòâà
ñâåòà”
(ïîðîæäåíèåì
“öàðñòâà
ñâåòà”
ïðèçíàâàëàñü,
â
÷àñòíîñòè,
è “ñèëüíàÿ è
ðàçóìíàÿ”
öàðñêàÿ
âëàñòü).
Ïîäëèííîå
öàðñòâî
“ñèëû è
ðàçóìà”, ï
ýòîìó
ó÷åíèþ ,
äîëæíî áûòü
ïîñòðîåíî
íà âñåîáùåì
ðàâåíñòâå
óðàâíèòåëüíîì
ðàñïðåëåíèè
æèçíåííûõ
áëàã è
äîëæíî
íàñòóïèòü â
áëèæàéøåå
âðåÿ.
Ïî-âèäèìó,
ñàìîãî
Ìàçäàêà
ïðåæäå âñåãî
èíòåðåñîâàëè
âîïðîñû âåðû,
ó÷àñòèÿ
çîîñòðèéñêèõ
æðåöîâ íà
øàõàíøàõà,
õàðàêòåðà
öåíòðàëüíîé
âëàñòè. Íî
íîâîå
ðåëèãèîçíîå
ó÷åíèå  â
óñëîâèÿõ
ôåîäàëèçàöèè
îáùåñòâà,
êðóïíûõ
íóäà÷ âî
âíåøíåé
ïîëèòèêå,
ãîëîäà,
íåóðîæàÿ
ñòàëî
èäåîëîãè÷åñêèì
çíàìåíåì
îòêðûòîãî
âîññòàíèÿ
êðåñòüÿí è
ãîðîäñêîé
áåäíîòû.
     Ñäåëàâ
Ìàçäàêà
ñâîèì
áëèæàéøèì
ñîâåòíèêîì
è ïîæàëîâàâ
åìó òèòóë
âåðõîâíîãî
æðåöà, Êàâàä
õîòåë
âîñïîëüçîâàòüñÿ
åãî
àâòîðèòåòîì
è
àáñòðàêòíûè
ïðèçûâàìè ê
îáùåìó
áëàãó è
ðàâåíñòâó,
÷òîáû
íåéòðàëèçîâàòü
îïîçèöèþ ïðè
äâîðå è ñðåäè
äóõîâåíñòâà.
Äëÿ íåãî ýòî
áûëî
âðåìåííîé
ïîëèòè÷åñêîé
àêöèåé,
íàïðàâëåííîé
íà
îñëàáëåíèå
ïîçèöèè
êðóïíûõ
âåëüìîæ,ïðåâðàòèâøèõñÿ
ê òîìó
âðåìåíè
ïî÷òè â
íåçàâèñèìûõ
ïðàâèòåëåé â
ñâîèõ
çåìëÿõ, è
ïîëó÷åíèå
øèðîêîé
îïîðû ó
àçàòîâ è
ñëóæèëîé
çíòè. Íî
âñêîðå
äâèæåíèå
óæå íåëüçÿ
áûëî
âòèñíóòü â
ðàìêè
êîíòðîëèðóåìîãî
ïðîöåññà.
Ëîçóíã îá
óðàâíåíèè
ñîáñòâåííîñòè
ó áîãàòûõ è
áåäíûõ,  áûë
ëèøü
“ðåâîëþöèîííîé
èíòåðïðåòàöèåé”
â íèçàõ
çîðîàñòðèéñêèõ
ôîðìóë î
äóõîâíîì
ðàâåíñòâå,
íî  îí
ïîëüçîâàëñÿ
áîëüøîé
ïîïóëÿðíîñòüþ,
è ñòîðîííèê
Ìàçäàêà
ïîëó÷èëè íà
âðåìÿ
áåçðàçäåëüíóþ
âëàñòü â
ñòðàíå.
Ðàçìàõ
äâèæåíèÿ
ïîòðåáîâàë
êîíñîëèäàöèè
ñèë çíàòè. Â 496
ã. öàñêèé
ñîâåò
ñåñòèë
Êàâàäà ñ
ïðåñòîëà è
çàòî÷èë åãî
â òþðüìó. Íà
ïðåñòîë Èðàí
áûë âîçâåäåí
áðàò Êàâàäà.
Îäíàêî,
áåæàâ èç
òþðüìû, Êàâàä
îïÿòü
ïîëó÷èë
ïîìîùü ó
ãîñóäàðÿ
ýôòàëèòîâ,
íà äî÷åðè
êîòîðîãî îí
áûë æåíàò, è â
499 ã. ïðè
ïîääåðæêå
ýôòàëèòñêèõ
îòðÿäîâ
ñíîâà çàíÿë
ïðåñòîë
Èðàíà. Íî â
íîâûõ
îáñòîÿòåëüñòâàõ
îí íå ìîã óæå
ïîääåðæèâàòü
ìàçäàêèòîâ.
Øèðîêèå
ðåôîðìû
íàëîãîáëîæåíèÿ,
îáúÿâëåííûå
Êàâàäîì (èõ
ïðîâåë â
æèçíü åãî
ñûí Õîñðîâ 1),
îòêîëîëè îò
êðàéíèõ
ìàçäàêèòîâ
ìåëêèõ
çåìëåâëàäåëüöåâ.
Çà ïðîøåäøåå
äñòèëåòèå
ìåëêîïîìåñòíàÿ
àðèñòîêðàòèÿ
çàíÿëà
êëþ÷åâûå
ïîçèöèè è â
àðìèè, è â
àäìèíèñòðàöèè
è ìîãëà
ñòàòü
ñèëüíîé
îïîðîé
öåíòðàëüíîãî
ïðàâèòåëüñòâà.
Êàâàä
îòõîäèò îò
ìàçäàêèòîâ.
 528 ã. ïîñëå
äèñïóòà
ìåæäó
çîðîàñòðèéñêèìè
æðåöàìè è
Ìàçäàêîì
ïîñëåäíèé
áûë ïðèçíàí
“îòñòóïíèêîì
îò  ïðàâåäíîé
âåðû”,
ñõâà÷åí è
êàçíåí. Åãî
ïîñëåäîâàòåëåé
æäàëà
æåñòîêàÿ
êàðà.
     Ñ ïîäàâëåíèåì  äâèæåíèÿ ìàçäàêèòîâ ïðîöåññ ôåîäàëèçàöèè Èðàíà ìîæíî ñ÷èòàòü çàêîí÷åííûì. Çàêðåïëåíèþ íîâîãî ñîöèàëüíî-ýêîíîì÷åñêîãî ïîðÿäêà, ïðåæäå âñåãî â èíòåðåñàõ ìåëêîé ôåîäàëüíîé çíàòè, ñëóæèëà ñèëüíàÿ öåíòðàëèçîâàííàÿ öàðñêàÿ âëàñòü, óñòàíîâèâøàÿñÿ ïðè ïîñëåäíèõ Ñàñàíèäàõ è íàïðàâëåííàÿ íà ïîäàâëåíèå ñåïàðàòèçìà êðóïíûõ ôåîäàëîâ. Êàê íà âñåì Áëèæíåì Âîñòîêå, â Èðàíå ñðåäíåâåêîâüå íàñòóïèëî â ðåçóüòàòå âíóòðåííèõ ïðîöåññîâ.
     7. Ïîñëåäíèå çàâîåâàíèÿ ñàñàíèäîâ. Þæíàÿ Àðàâèÿ
     Äàëüíåéøàÿ èñòîðèÿ ñàñàíèäñêîãî Èðàíà âûõîäèò çà ðàìêè ýïîõè äðåâíîñòè. Ñêàæåì î íåé ëèøü âêðàòöå. Ãîäû ïðàâëåíèÿ ïîñëåäíèõ Ñàñàíèäîâ êàçàëèñü âðåìåíåì íåáûâàëîãî ïðîöâåòàíèÿ äåðæàâû. Ñûí Êàâàäà Õîñðîâ 1 ïðîâåë ðåøèòåëüíûå ìåðû ïî óïîðÿäî÷åíèþ âñåé ãîñóäàðñòâåííîé, âîåííîé è íàëîãîâîé ñèñòåìû è, êàçàëîñü, âíîâü ñîçäàë öåíòðàëèçîâàííöþ èìïåðèþ. Îêîëî 570  ã. ïåðñû çàâîåâàëè Éåìåí íà Àðàâèéñêîì ïîëóîñòðîâå è îáåñïå÷èëè ñåáå ãîñïîäñòâî íà ìîðñêèõ ïóòÿõ â Êðàñíîì ìîðå.
     Çàâîåâàíèå Þæíîé Àðàâèè âîâëåêëî â îðáèòó ìèðîâîé èñòîðèè åùå îäíó, äî òîé ïîðû ïî÷òè ñîâåðøåííî èçîëèðîâàííóþ öèâèëèçàöèþ.
     Êëàññîâîå
îáùåñòâî è
ãîñóäàðñòâî
ñàìîñòîÿòåëüíî
âîçíèêëè à
þãî-çàïàäå
Àðàâèè åùå
âî âòîðîé
ïîëîâèíå 2
òûñÿ÷åëåòèÿ
äî í.ý. Ýòî
áûëà
öèâèëèçàöèÿ
þæíîàðàâèéñêèõ
ñåìèòñêèõ
ïëåìåí
(îòëè÷íûõ ïî
ÿçûêó îò
àðàáîâ),
ðàñïðîñòðàíèâøàÿñÿ
â 1
òûñÿ÷åëåòèè
äî í.ý. è íà
òåððèòîðèþ
Àôðèêè(ñîâð.
Ýôèîïèþ). Äâà
ôàêòîðà
îïðåäåëèëè
ñâîåîáðàçèå
ýòîé
êóëüòóðû:
ïîëîæåíèå
íà
ïåðåêðåñòêå
òîðãîâûõ
ïóòåé,
ñâÿçûâàâøèõ
Ñðåäèçåìíîìîðüå
ñ Âîñòî÷íîé
Àôðèêîé è
Èíäèåé, è
áîëüøàÿ
îòäàëåííîñòü
îò âñåõ
äðóãèõ
ãîñóäàðñòâ.
Çäåñü áûëà
ñîçäàíà
âûñîêàÿ
òåõíèêà
èððèãàöèè.
Ñîñåäñòâî
ñêîòîâîä÷åñêèõ
àðàáñêèõ
ïëåìåí
ñïîñîáñòâîâàëî
âîçíèêíîâåíèþ
îáìåíà íà
ãðàíèöå
îñåäëîé è
êî÷åâîé çîí.
Îñîáîå
çíà÷åíèå â
ýêîíîìèêå
Þæíîé
Àðàâèè
ïîëó÷èëè
ïðîèçâîäèâøèåñÿ
çäåñü
áëàãîâîíèÿ,
âûñîêî
öåíèâøèñÿ
âî âñåõ
äðåâíèõ
ñòðàíàõ.
Êóëüòóðà
áëàãîâîíèé
ñòàëà îñâîé
ñêàçî÷íûõ
áîãàòñòâ,
çàñëóæèâøèõ
Éåìåíó
ïðîçâèùå
“Ñ÷àñòëèâîé
Ààâèè”.
     Â äðåâíåé
Þæíîé
Àðàâèè
ñóùåñòâîâàëî
ìíîãî
ãîñóäàðñòâ.
 êîíöå 5 â.
Þæíàÿ Àðàâèÿ
âêëþ÷àåòñÿ
â áîðüáó
âåëèêèõ
äåðæàâ
-Âèçàíòèè è
Èðàíà - çà
ãîñïîäñòâî
íà òîðãîâûõ
ïóòÿõ èç
Èíäèè è
Êèòàÿ;
õðèñòèàíñòâî
è èóäàèçì
ñòàíîâÿòñÿ
çíàìåíàìè
âðàæäóþùèõ
ïîëèòè÷åñêèõ
ãðóïïèðîâîê,
îðèåíòèðóþùèñÿ
íà Âèçàíòèþ
è Èðàí.
Îïîðîé
Âèçàíòèè
ñòàâíîâèòñÿ
Àêñóì, â òî
âðåìÿ êàê
Õûìüÿð
îðèåíòèðóåòñÿ
íà Èðàí.
Îæåñòî÷åííûå
õûìüÿðî-ýôèîïñêèå
âîéíû 6 â.
ïðèâåëè ê
ðàñïàäó
õûìüÿðñêîãî
ãîñóäàðñòâà
è ê
çàâîåâàíèþ
Éåìåíà
ñàñàíèäñêèì
Èðàíîì.
     8. Êóëüòóðà ñàñàíèäñêîãî Èðàíà
     Âûøå óæå ãîâîðèëîñü î ðåôîðìàõ çîðîàñòðèòèçìà, ïðîâåäåííûõ Êàðòèðîì. Óæå ê ïîçäíåñàñàíèäñêîé ýïîõå îòíîñèòñÿ ââåäåíèå òàê íàçûâàåìîãî àâåñòñêîãî àëôàâèòà, ñîçäàííîãî ñïåöèàëüíî äëÿ çàïèñè çîðîàñòðèéñêèõ ðåëèãèîçíûõ òåêñòîâ. Òîãäà æå áûë ñîçäàí ñëîâàðü àâåñòñêèõ ñëîâ ñ èõ ïåðåâîäîì íà ñðåäíåïåðñèäñêèé.
     
Ñàñàíèäñêîå
èñêóññòâî
âîçíèêàåò
êàê áû
âíåçàïíî. Â
öàðñòâîâàíèå
ïÿòè ïåðâûõ
øàõàíøàõîâ
â ðàçëè÷íûõ
ðàéîíàõ
Ïàðñà áûëî
ñîçäàíî
òðèäöàòü
ãðîìàäíûõ
ñêàëüíûõ
ðåëüåôîâ. Íà
íèõ, à òàêæå
íà ìîíåòàõ,
ðåçíûõ
êàìíÿõ-ïå÷àòÿõ
è ñåðåáðÿíûõ
÷àøàõ çà
êàêîå-òî
äåñÿòèëåòèå
ñôîðìèðîâàëèñü
íîâûå äëÿ
Èðàíà
êàíîíû
“îôèöèàëüíîãî
ïîðòðåòà”
öàðåé,
âåëüìîæ è
æðåöîâ,
êàíîíû
îáðàçîâ
îñíîâíûõ
çîðîàñòèéñêõ
áîæåñòâ -
Àõóðàìàçäû,
Ìèòðû è
Àíàõèòû. Â
ñàñàíèäñêîì
èñêóññòâå
çàìåòíî
âëèÿíèå
Êàâêàçà,
Ñðåäíåé è
Öåíòðàëüíîé
Àçèè, à åãî
âëèÿíèå, â
ñâîþ î÷åðåäü,
îùóùàåòñÿ
íà îáøèðíîé
òåððèòîðèè
îò
Àòëàíòèêè
äî Êèòàÿ.
Íåêîòîðûå
èç
îëèöåòâîðåíèé
ðàçëè÷íûõ
çîðîàñòèéñêèõ
áîæåñòâ,
ðàñïðîñòðàíåííûõ
â èñêóññòâå
Àõåìåíèäîâ,
áûëè
ïåðåíåñåíû â
ñàñàíèäñêîå
èñêóññòâî.
Ñðåäè íèõ -
êðûëàòûå
áûêè,
êðûëàòûå è
ðîãàòûå ëüâû,
ãðèôîíû, ëüâû,
íàïàäàþùèå
íà áûêà, è äð.
     Íå ìåíüøèì, ÷åì âêëàä Àõåìåíèäîâ, áûë âêëàä èñêóññòâà ïàðôÿí è âîñòî÷íîðèìñêèõ ïðîâèíöèé. Ðåëüåôû ïàðôÿíñêîé ýïîõè îòðàæàþò, â ñóùíîñòè, òå æå èäåè, ÷òî è ðåëüåôû ñàñàíèäñêèõ øàõàíøàõîâ: îíè òàêæå ïðîêëàìèðîâàëè çàêîííîñòü äèíàñòèè è ïîáåäû öàðåé.
     Âëèÿíèå
èñêóññòâà
âîñòî÷íîðèìñêèõ
ïðîâèíöèé
íàèáîëåå
ÿðêî
îòðàçèëîñü â
Áèøàïóðå,
ãîðîäå,
ïîñòðîåííîì
Øàïóðîì 1
ðóêàìè
ðèìñêèõ
ïëåííûõ.
Ìîçàèêè,
óêðøàâøèå
ïîë
ïàðàäíîãî
çàëà äâîðöà,
âûïîëíåíû â
ñèðèéñêî-ðèìñêîì
ñòèëå, èõ
ñþæåòû òå æå,
÷òî è íà
ñîâðåìåííûõ
èì ìîçàèêàõ
Àíòèîõèè. Â
ñîõðàíèâøèõñÿ
÷àñòÿõ,
èñïîëíåííûõ,
âèäèìî,
ñèðèéñêèìè
õóäîæíèêàìè,
ïðåäñòàâëåíû
ïîðòðåòû
àêòåðîâ è
òåàòðàëüíûå
ìàñêè,
òàíöîâùèíöû,
ìóçûêàíòû,
öâåòû,
ôðóêòû.
Âåðîÿòíî,
ïåðñû õîòåëè
èçîáðàçèòü
îäèí èç
ñàìûõ
çíà÷èòåëüíûõ
çîðàñòðèéñêèõ
ïðàçäíèêîâ -
îñåííèé
ïðàçäíèê
Ìèõðàãàí, è,
áûòü ìîæåò,
ïîòîìó èõ
âûáîð
ñêëîíèëñÿ ê
ñþæåòàì,
ñâÿçàíííûì
íà Çàïàäå ñ
äèîíèñèéñêèì
êóëüòîì. Íà
÷àñòè
ìåòàëëè÷åñêèõ
èçäåëèé è
ñàñàíèäñêèõ
ïå÷àòåé
òàêæå
èçîáðàæàþòñÿ
òàêèå
“çàïàäíûå”
ïåðñîíàæè,
êàê ýðîòû,
ïåãàñû,
ñôèíêñû,
êîòîðûå
âêëþ÷åíû â
çîðîàñòèðéñêóþ
ðåëèãèîçíóþ
èêîíîãðàôèþ. 
     Èç ðàçíîãî
ðîäà
èñòî÷íèêîâ
èçâåñòíî
îêîëî ñîòíè
íàçâàíèé
ðçëè÷íûõ
ðåëèãèîçíûõ,
ëèòåðàòóðíûõ
è íàó÷íûõ
ïðîèçâåäåíèé
ñàñàíèäñêîé
ýïîõè;
íåñêîëüêî
äåñÿòêîâ
ñàñàíèäñêèõ
êíèã ðàçíûõ
æàíðîâ áûëî
ïåðåâåäåíî
íà àðàáñêèé,
à çàòåì è íà
íîâîïåðñèäñêèé
ÿçûêè â
ýïîõó
ñðåäíåâåêîâüÿ.
Íåñîìíåííî
ñóùåñòâîâàíèå
ýïîñà,
íàïîëíåííîãî
êâàçèèñòîðè÷åñêèìè
èìåíàìè
öàðåé, ãåðîåâ
è öåëûõ
äèíàñòèé.
Ýòîò æàíð
ëèòåðàòóðû
áûë
íåðàçðûâíî
ñâÿçàí ñ
ðåëèãèîçíûìè
ñî÷èíåíèÿìè,
íî,
ïî-âèäèìîìó,
íå
ñîïðèêàñàëñÿ
ñ ðåàëüíîé
èñòîðèåé, î
÷åì
ñâèäåòåëüñòâóåò
õîòÿ áû òî,
÷òî
ãåíåàëîãèÿ
äèíàñòèè íå
ïðîñòèðàëñòü
äàëåå
áëèæíèõ
ïðåäêîâ
Àðòàøèðà 1.
     9. Çàêëþ÷åíèå
     Ïåðèîä öàðñòâîâàíèÿ â Èðàíå øàõàíøàõîâ ñàñàíèäñêîé äèíàñòèè (3-7 ââ.), õîòÿ è ïðåäñòàâëÿåòñÿ áëåñòÿùåé ýïîõîé ðàçâèòèÿ èðàíñêîé  ãîñóäàðñòâåííîñòè è êóëüòóðû, òåì íå ìåíåå äîâîëüíî ìîíîòîíåí, êàê òîëüêî ðå÷ü çàõîäèò î êîíêðåòíûõ èñòîðè÷åñêèõ ñîáûòèÿõ.  îñîáåíîñòè ýòî îòíîñèòñÿ ê 3 - íà÷àëó  4 â. 
     Ñàìûå
èíòåðåñíûå
ëþäè ýòîé
ýïîõè -
Êàðòèð è
Ìàíè, ïðîðîêè
è
ãîñóäàðñòâåííûå
äåÿòåëè,
ïûòàâøèåñÿ
â òîé èëè
èíîé
ñòåïåíè
âîçäåéñòâîâàòü
íà ñóäüáû
ñòðàíû -
êàæäûé ïî
ñâîèì ñèëàì.
È õîòÿ îíè
îòêðûâàþò
íàì 3 â. ñ
íåîæèäàííîé
ñòîðîíû - êàê
ýïîõó
êîíòðàñòîâ
è
ïðîòèâîðå÷èé,
âñå æå îäíè
îíè åùå íå
çàïîëíÿþò
ñâîèìè,
ïóñòü î÷åíü
ÿðêèìè,
õàðàêòåðàìè,
ñâîåé, ïóñòü
òðàãè÷íîé,
ñóäüáîé âñþ
æèâóþ
èñòîðèþ ýòî
ïåðèîäà; â
òåíè èõ
ãðîìêîé
ðåëèãèîçíîé
ïîëåìèêè è
ÿðîñòíîé
ïîëèòè÷åñêîé
áîðüáû
îêàçàëèñü
ñêðûòûìè
ìíîãèå
âòîðîñòåïåííûå
ïåðñîíàæè
ìåíåå
èçâåñòíûå,
èçðåäêà
óïîìèíàåìûå
òåì èëè èíûì
ñîâðåìåííèêîì
ñîáûòèé.
Èñòîðèÿ
ýòîãî
ïåðèîäà, â
îñîáåííîñòè
èñòîðèÿ 70-90-õ
ãîäîâ 3 â.
(ïîñëå ïîáåä
øàõàíøàõà
Øàïóðà 1 íàä
Ðèìñêîé
èìïåðèåé,
êàçíè Ìàíè,
ðàñöâåòà
êàðüåðû
Êàðòèðà), âñå
åùå íå áîëåå
÷åì ïåðå÷åíü
èìåí “öàðåé è
ïðîðîêîâ”.
     
     
     Ñïèñîê èñïîëüçóåìîé ëèòåðàòóðû:
·     Èñòîðèÿ äðåâíåãî ìèðà. [Êí.3] Óïàäîê äðåâíèõ îáùåñòâ. Ëóêîíèí Â.Ã. “Ñàñàíèäñêàÿ äåðæàâà â 3-5 ââ.” Ìîñêâà 1982
·     Èðàí â 3 âåêå. Íîâûå ìàòåðèàëû è îïûò èñòîðè÷åñêîé ðåêîíñòðóêöèè. Ëóêîíèí Â.Ã. Ìîñêâà 1979
·     Êóëüòóðà è ýêîíîìèêà äðåâíåãî Èðàíà. Äàíäàìàåâ Ì.À.,Ëóêîíèí Â.Ã. Ìîñêâà 1980